Климатските промени се одвиваат многу побрзо од очекуваното и сериозно ја загрозуваат глобалната економска и финансиска стабилност, предупредуваат научниците.
Нов заеднички извештај на Институтот и Факултетот за актуари (IFoA) и Универзитетот во Ексетер открива дека финансиските институции и креаторите на политики не ги земаат доволно сериозно климатските ризици. Во извештајот со наслов „Изгубен парасол“ се посочува дека светот се соочува со невидени закани и потенцијално катастрофални последици.
Што се случува?
Еден од главните проблеми е исчезнувањето на т.н. „скриен парасол“ – ефектот на ладење од аеросолите кои досега ја намалувале глобалната температура за околу 0,5°C. Со намалувањето на загадувањето на воздухот, овој привремен заштитен ефект исчезнува, а затоплувањето се забрзува. Научниците предупредуваат и дека Земјата може да биде почувствителна на стакленичките гасови отколку што досега се мислеше.
Температури од 2°C пред 2050 година?
Без итна интервенција, глобалната температура би можела да порасне за 2°C веќе пред 2050 година. Тоа носи сериозни последици: недостиг на храна и вода, масовни миграции, здравствени кризи и огромни економски загуби.
Финансискиот удар може да биде разорен – климатска инфлација, повлекување на осигурителни компании од ризични региони и економски шокови што водат кон т.н. „планетарна несолвентност“, односно колапс на клучните природни системи што ја одржуваат цивилизацијата.
Старите модели сериозно грешеле
Претходните економски анализи значително ги потцениле ризиците. Нови проценки покажуваат дека комбинираните климатски и природни шокови би можеле да го намалат глобалниот БДП за дури 15–20% за само пет години.
Експертите предупредуваат: времето истекува
Главниот автор на извештајот, Сенди Траст, вели дека светот повторно ја прави истата грешка како пред глобалната финансиска криза – потпирање на оптимистички модели и игнорирање на системски ризици.
Сер Дејвид Кинг повика на итна акција и глобален план за „обнова на планетарната солвентност“, базиран на стратегијата 4R – намалување, повторна употреба, обновување и отпорност.
Дејствувањето сега се исплати
Според научниците, забрзаната енергетска транзиција, адаптацијата на општествата и отстранувањето на вишокот стакленички гасови не се само еколошка, туку и економска нужност.
„Веќе живееме во свет од 1,5°C. Климатските шокови се почести и посилни од кога било“, предупредува д-р Џеси Абрамс. Во САД, катастрофи со штети од милијарди долари денес се случуваат на секои 19 дена, наспроти еднаш на 82 дена во 1980-тите.
Пораката е јасна: ако не се подготвиме и не реагираме веднаш, цената што ќе ја платиме ќе биде далеку поголема.
