Рецензирана студија објавена во JAMA Pediatrics не открила поврзаност меѓу пренаталната изложеност на траги од органофосфатни пестициди и социјалните тешкотии поврзани со аутизмот кај децата. Наодите отвораат ново прашање во дебатата за факторите што може да влијаат врз развојот на аутизмот.
Нова научна студија не пронашла докази дека изложеноста на ниски нивоа на пестициди, какви што може да се сретнат во храната и животната средина, е поврзана со развој на особини карактеристични за нарушувањето на аутистичниот спектар кај децата.
Истражувањето, објавено на 24 август во списанието JAMA Pediatrics, анализирало биолошки примероци од повеќе од 3.000 бремени жени. Истражувачите ги мереле метаболитите на органофосфатни пестициди во урината, а подоцна го проценувале социјалното однесување на нивните деца.
Резултатот бил јасен: повисоките измерени нивоа на изложеност на овие пестициди за време на бременоста не биле поврзани со поголеми социјални тешкотии кај децата.
Истражувањето опфатило повеќе од 3.000 мајки
Во студијата учествувале повеќе од 3.000 мајки вклучени во програмата ECHO – Environmental influences on Child Health Outcomes, која ја спроведува американскиот Национален институт за здравје (NIH).
Истражувачите од Универзитетот во Њујорк (NYU) анализирале примероци од урина собрани за време на бременоста, со цел да ја проценат изложеноста на органофосфатни пестициди.
Станува збор за хемикалии широко употребувани во земјоделството, чии траги може да се најдат во храната и животната средина.
Кај речиси сите испитани бремени жени биле регистрирани мерливи нивоа на метаболити на пестициди. Тоа укажува на широката распространетост на овие супстанции во секојдневната средина.
Сепак, истражувачите не пронашле статистички значајна поврзаност меѓу повисоката изложеност и зголемените социјални тешкотии кај децата.
Мајките биле вклучувани во истражувањето во периодот од јануари 1997 до декември 2019 година. Неколку години по раѓањето на децата, тие пополнувале прашалник со 65 прашања за нивното социјално однесување.
Прашањата, меѓу другото, се однесувале на способноста на детето да ги препознава емоциите на другите, воспоставувањето контакт со очите и други аспекти на социјалната комуникација.
Студијата не дијагностицирала аутизам
Важно е да се нагласи дека истражувањето не утврдувало дали децата имаат аутизам.
Наместо формална дијагноза на нарушување од аутистичниот спектар, научниците ги мереле особините поврзани со аутизмот, особено оние што се однесуваат на социјалната комуникација и однесувањето.
На тој начин истражувачите можеле да испитаат дали изложеноста на пестициди за време на бременоста е поврзана со карактеристики што почесто се забележуваат кај аутистичните лица.
Авторите нагласуваат дека нивните резултати не ја исклучуваат можноста други фактори од животната средина да имаат влијание врз развојот на мозокот.
Исто така, не може целосно да се исклучи можноста за различен ризик кај лица изложени на екстремно високи концентрации на пестициди или кај лица со одредена генетска предиспозиција.
Сепак, истражувањето не покажало дека вообичаената, ниска изложеност на органофосфатни пестициди во текот на бременоста може да ги објасни измерените аутистични особини кај децата.
Наодите во спротивност со тврдењата на Роберт Ф. Кенеди Џуниор
Резултатите доаѓаат во време на интензивна дебата во САД за причините за аутизмот и за драматичниот пораст на бројот на дијагнози.
Американскиот секретар за здравство и човечки услуги, Роберт Ф. Кенеди Џуниор, во повеќе наврати ги издвојува факторите од животната средина како можни причини за порастот на аутизмот.
По објавувањето на податоците на Центрите за контрола и превенција на болести (CDC) во април 2025 година, Кенеди изјави дека аутизмот е поврзан со влијанија од животната средина, а не само со генетиката.
Тој меѓу потенцијалните фактори за истражување ги наведе пестицидите, адитивите во храната, мувлата, одредени лекови, дебелината, изложеноста на ултразвук и загадувачите во водата.
Кенеди не тврди дека пестицидите се дефинитивно докажана причина за аутизам, но смета дека нивното влијание треба детално да се испита.
Експертите за аутизам и јавно здравје, сепак, предупредуваат дека досегашните научни докази не поддржуваат теза дека еден единствен токсин или фактор од животната средина може да го објасни порастот на аутизмот.
Аутизмот е комплексна невроразвојна состојба
Нарушувањето на аутистичниот спектар (ASD) е невроразвојна состојба која може да влијае врз начинот на кој човекот комуницира, учи и го доживува светот.
Терминот „спектар“ укажува на големата разновидност на карактеристиките и потребите кај аутистичните лица.
Меѓу можните карактеристики се разлики во социјалната комуникација, потешкотии во толкувањето на социјалните знаци, повторувачки однесувања, интензивни интереси и различна чувствителност на стимули како звук или светлина.
Научниците досега идентификувале стотици гени поврзани со аутизмот, а доминантниот научен став е дека неговиот развој е резултат на сложена интеракција меѓу генетските и факторите од животната средина.
Зошто расте бројот на дијагнози?
Бројот на регистрирани дијагнози на аутизам во САД значително се зголемил во последните децении.
Според податоците на CDC објавени во 2025 година, во 2022 година аутизам бил идентификуван кај приближно едно од 31 дете на возраст од осум години.
За споредба, претходното следење покажувало сооднос од околу едно на 36 деца, додека во 2000 година, кога започнало националното следење, соодносот бил околу едно на 150.
Но, самиот пораст на бројот на дијагнози не значи автоматски дека една причина предизвикува повеќе аутизам.
Истражувачите укажуваат и на други фактори – проширување на дијагностичките критериуми, подобар скрининг, поголема информираност кај родителите и лекарите, како и подобар пристап до дијагностички и здравствени услуги.
Затоа, научната заедница сè уште го разгледува порастот како сложен феномен во кој може да учествуваат повеќе фактори.
Што покажува новата студија?
Новото истражување не докажува дека пестицидите никогаш и под никакви услови не можат да имаат влијание врз невроразвојот.
Она што го покажува е поспецифично: во анализираниот примерок, мерената пренатална изложеност на органофосфатни пестициди не била поврзана со зголемени особини поврзани со аутизмот кај децата.
Особено значајно е што изложеноста била проценувана преку биолошки примероци собрани за време на бременоста, а не само преку проценка на близината до земјоделски површини или преку самопријавени навики во исхраната.
Наодите претставуваат уште еден дел од сложената научна слика за причините и механизмите поврзани со аутизмот.
Научниците, сепак, предупредуваат дека истражувањето не дава конечен одговор на прашањето за сите можни влијанија од животната средина.
Но, резултатите се важни во актуелната дебата, особено затоа што не ја потврдуваат тезата дека вообичаената изложеност на пестициди преку храната е објаснување за аутистичните особини кај децата.
