Шведска, земја која долго време важеше за лидер во дигитализацијата на образованието, започна значителен пресврт во училиштата. Наместо таблети и лаптопи, фокусот повторно се насочува кон учебниците, пенкалото и хартијата.
Владата верува дека враќањето на традиционалните методи на учење ќе придонесе за подобрување на писменоста, разбирањето на прочитаното и концентрацијата кај учениците.
Од екрани назад кон учебници
Во средното училиште во Нака, во близина на Стокхолм, учениците веќе ги заменуваат дигиталните платформи со класични учебници. Меѓу нив е и 18-годишната Софи, која на часовите по математика повторно учи без компјутер и таблет.
Целта на шведските власти е секој ученик да има физички учебник по секој предмет, а наставата сè повеќе да се потпира на читање од книги и пишување на хартија.
Иако Шведска е една од најдигитализираните земји во Европа, властите сметаат дека прекумерната употреба на технологија во образованието има и негативни последици.
Нов курс на образовната политика
Лаптопите почнаа масовно да се користат во шведските училишта уште кон крајот на 2000-тите години. До 2015 година, околу 80 проценти од учениците во јавните средни училишта имале индивидуален дигитален уред.
Во 2019 година, употребата на таблети беше вклучена и во наставните програми за предучилишно образование.
Но, по доаѓањето на власт на десноцентристичката коалиција во 2022 година, образовната политика доби нов правец.
„Се обидуваме да ги отстраниме екраните колку што е можно повеќе. Кај помалите деца тие воопшто не би требало да се користат“, изјави Џоар Форсел, портпарол за образование на Либералната партија.
Забрана за телефони и милионски инвестиции во учебници
Шведската влада ја промовира стратегијата под слоганот „Од екран до книга“ и смета дека наставата без дигитални одвлекувања им помага на учениците подобро да се концентрираат и да ги развиваат вештините за читање и пишување.
Од 2025 година, предучилишните установи повеќе нема да имаат обврска да користат дигитални алатки, а таблетите нема да им се препорачуваат на најмалите деца.
Воедно, годинава ќе стапи во сила и забраната за мобилни телефони во училиштата.
За поддршка на реформата, државата обезбеди повеќе од 2,1 милијарди шведски круни за набавка на учебници и наставни материјали, додека нова наставна програма заснована на учење преку книги се очекува во 2028 година.
Научниците предупредуваат на последиците од прекумерното користење екрани
Поддржувачите на реформата се повикуваат на сè поголем број истражувања кои укажуваат дека читањето од екрани може да го отежне разбирањето на текстот и обработката на информации.
Невронаучничката д-р Сисела Натли од Стокхолм посочува дека технологијата во училниците често создава одвлекување на вниманието и проблеми со концентрацијата.
Според неа, постојат сè повеќе докази дека прекумерното време поминато пред екран може негативно да влијае врз когнитивниот развој кај помладите ученици.
Дополнителна загриженост предизвикаа и резултатите од меѓународното тестирање PISA, каде што Шведска во 2022 година забележа пад во читањето и математиката. Речиси една четвртина од учениците на возраст од 15 и 16 години не го достигнале основното ниво на разбирање на прочитан текст.
Критичарите стравуваат од недостиг на дигитални вештини
Не сите ја поддржуваат оваа промена.
Дел од експертите предупредуваат дека враќањето кон традиционалното образование може да ги остави учениците неподготвени за современиот пазар на труд, каде што дигиталните вештини стануваат неопходни.
Истражувачката Линда Фелт од Универзитетот Линеус признава дека прекумерната употреба на технологија носи ризици, но истовремено нагласува дека дигиталната писменост останува клучна компетенција за иднината.
Според проценките, околу 90 проценти од работните места во следните години ќе бараат одредено ниво на дигитални знаења.
Американскиот психолог Џонатан Хајдт, пак, смета дека масовното воведување компјутери и таблети во основните и средните училишта можеби ќе се покаже како една од најскапите образовни грешки во модерната историја.
Европа инвестира во дигитални вештини
Во исто време, Европската Унија преку програмата „Патоказ кон дигитална деценија“ постави цел најмалку 80 проценти од возрасните до 2030 година да поседуваат основни дигитални вештини.
Преку програмата „Дигитална Европа“ веќе се инвестирани речиси 300 милиони евра во обуки и преквалификации во области како што се вештачката интелигенција, сајбер безбедноста, обработката на податоци и cloud технологиите.
Сепак, најновите податоци покажуваат дека само 55,6 проценти од граѓаните на ЕУ моментално поседуваат основни дигитални вештини, што укажува дека Европа сè уште е далеку од поставените цели.
Токму затоа шведскиот експеримент внимателно се следи низ целиот континент, бидејќи може да покаже дали е можно да се воспостави подобар баланс меѓу традиционалното учење и дигиталното образование.
