Квалитетната и честа комуникација во семејството, како и одржувањето на семејните ритуали, е важен пат до добро ментално здравје.
Проблемите со менталното здравје кај децата и младите се во пораст, а на родителите понекогаш им е тешко да ги препознаат, додека некои не сакаат да признаат дека тоа може да му се случи на нивното дете, па предоцна бараат третман, што може да ги продлабочи тешкотиите.
Според Светската здравствена организација, 50 проценти од сите ментални нарушувања започнуваат пред четиринаесеттата година, а три четвртини до средината на 20-тите години, а повеќето од нив остануваат непрепознаени и нетретирани.
Извештајот на УНИЦЕФ за состојбата на децата во светот од 2021 година покажа дека 11,5 отсто, или околу 44 илјади адолесценти на возраст од 10 до 19 години, во Хрватска имаат ментални здравствени проблеми.
Резултатите од бројни студии ширум светот укажуваат дека пандемијата на КОВИД предизвикала просечно 25 отсто зголемување на преваленцата на тешкотиите во менталното здравје.
Работејќи со родители и нивните деца кои имаат емоционални и ментални тешкотии, забележавме дека тие бараат третман само неколку години откако ќе се појават првите симптоми. Кај нас доаѓаат со веќе доста развиени симптоми, изјави за Хина социјалната работничка Сњежана Шаламон од Службата за ментално здравје и превенција од зависности при НЗЈЗ „Д-р Андрија Штампар“.
Тој додава дека семејството, училиштето и групата врсници се три важни делови од животот на децата.
Училишен притисок и семејна ситуација
Проблемите што најмногу ги мачат децата се училишниот притисок, потоа семејната ситуација, кога родителите се расправаат или не се чувствуваат добро дома. Децата сè повеќе се оддалечуваат од таквите ситуации и тогаш некои од нив за жал посегнуваат по психоактивни супстанци, вели Шаламон.
– Младите исто така ги мачат љубовните проблеми кои можат да бидат малку смешни за родителите, но децата ги доживуваат своите врски прилично длабоко, а раскинувањето понекогаш може да биде трауматично за нив, додава таа.
Пред две години им кажав на родителите дека не се чувствувам добро. Тие ми рекоа дека претерувам и имам сè што ми треба, е една од речениците што ни ја кажуваат децата, што укажува дека нивните родители имаат потешкотии или воопшто не ги слушаат, вели Шаламон.
Некои други примери се:
Ги замолив моите родители да не се караат, тие рекоа дека нема, но сè уште го прават тоа со години. Или, девојка ми ме остави, бев многу тажен, не можев да им кажам на моите родители затоа што за нив тоа е смешно.
Тешкотиите со менталното здравје опфаќаат широк спектар на проблеми кои можат да влијаат на емоционалното, психолошкото и социјалното функционирање.
Менталните нарушувања или состојби може да варираат од плачливост, повлеченост, импулсивност до депресија и анксиозни состојби – страв од нешто. На пример, некои деца се плашат дека нема добро да ја научат историјата, иако не ни почнале да ја учат, рече Шаламон.
Страв и вина
Таа вели дека иако многу родители зборат дека ќе направат сè за своите деца затоа што тие им се најважни, и така мислат и се чувствуваат, во пракса излегува дека често всушност ќе направат „сè“ освен детето да го одведат на специјалист.
Страв и вина – чувството дека не успеале како родители, стравот од стигма, неинформираноста, генерациските разлики и очекувањата од детето кои често се превисоки, често водени од општествените притисоци (да биде убаво, успешно, паметно, талентирано), се некои од причините поради кои родителите тешко прифаќаат дека нивното дете има проблем.
Шаламон вели дека можеби најлошото нешто е да се негира проблемот.
Таа објасни како родителите можат да препознаат дали се работи за посериозна тешкотија со која се соочува детето или за манифестација на турбулентни хормони поради пубертет или дури и манипулација.
Кога има квалитетна комуникација помеѓу родителите и детето и кога родителите добро го познаваат своето дете, полесно можат да препознаат дали се работи за манипулација, пубертет или некоја привремена состојба. Два фактори се важни да се препознаат – интензитетот и времетраењето на нарушувањето, објасни таа.
Таа додаде дека нешто може да се стави под пубертет или под некаков младешки бунт, но дека тоа има своја граница.
Навремена реакција против депресија
На пример, кога детето доаѓа со пирсинг што неговите родители не го одобруваат, тоа е бунт против нив. Но, ако детето постојано ги крши правилата, ако е агресивно во комуникацијата, ако редовно конзумира било каква психоактивна супстанца при секое излегување надвор, како алкохол или таканаречени благи или уште полоши тешки дроги, а тоа трае две или три недели, тоа секако е причина зошто родителите треба да побараат стручна помош, рече Шаламон.
Таа објаснува дека експерт може да процени дали навистина се работи за ментална болест која бара психијатриско лекување и фармакотерапија или пак се работи за т.н. лесен третман каде детето треба да се врати на вистинскиот пат, фигуративно кажано, преку разговор.
Некогаш детето оди на индивидуален третман, а понекогаш е потребно да се вклучи целото семејство, за преку неколку разговори да му се укаже на проблемите и да му се помогне. Ако проблемот трае две или три недели и се зголемува по интензитет, тоа е знак дека треба да разговарате со специјалист, вели Шаламон.
И додава дека треба да реагираме бидејќи некои од овие состојби можат да прераснат во посериозни, како анксиозност и депресија.
Од анксиозност, беда и тешкотии, некои деца почнуваат да се самоповредуваат. Велат дека самоповредувањето им носи олеснување, тврдејќи дека полесно ја поднесуваат физичката отколку психичката болка. Некои велат дека кога би се засекле, чувствуваат дека со крвта излегува и болката. Ако тоа се случи, тоа е многу сериозен проблем, предупредува Шаламон.
Вели дека квалитетната и честа комуникација во семејството, како и одржувањето на семејните ритуали, е важен пат до добро ментално здравје.
Пишува: Kristina Gaćarić
