Истражувањата покажуваат дека жените се почесто меѓу жртвите на екстремните горештини. Но, причината не е едноставно во хормоните или физиологијата – важна улога имаат возраста, здравствената состојба, условите за работа и социјалната средина.
Студија што ги анализирала податоците за смртност од 35 земји покажала дека за време на жешкото лето во Европа во 2022 година, кај жените биле регистрирани 56 отсто повеќе смртни случаи поврзани со топлина отколку кај мажите.
Сличен тренд е забележан и во Германија. Според податоците, сезоната со најголем број смртни случаи поврзани со топлина од 2016 година била особено тешка за жените. Институтот „Роберт Кох“ дел од разликата ја објаснува со фактот што жените сочинуваат поголем дел од најстарите возрасни групи, пишува DW.
Дали хормоните се виновни?
Кога се зборува за поголемата изложеност на жените на топлина, често се посочуваат биолошките разлики. Се наведува дека жените се потат помалку, имаат поголем процент телесни масти, а хормонот прогестерон може да ја зголеми базалната телесна температура.
Но, научниците сметаат дека ваквото објаснување е премногу поедноставено.
„Севкупно, студиите покажуваат само малку поголема чувствителност на топлина кај жените во споредба со мажите. Тоа всушност не е многу силен индикатор“, вели Александра Шнајдер од Институтот „Хелмхолц“ во Минхен.
Навистина постојат физиолошки разлики. Жените во просек се потат помалку, имаат помала површина на кожата во однос на големината на телото и различна распределба на телесните масти. И хормоните имаат одредено влијание, но нивниот ефект не е ист во текот на целиот живот.
Кои се вистинските фактори на ризик?
Особено ранлива група се постарите жени по менопаузата, кога се зголемува кардиоваскуларниот ризик.
Жените во повозрасните групи кои веќе имаат срцеви заболувања веројатно се меѓу оние со најголем ризик при екстремни температури.
Сепак, според Шнајдер, ниту во овие случаи биологијата не ја објаснува целата слика.
„Условите за живот и социјалната средина во која живеат жените веројатно претставуваат уште поголем ризик од разликите само во хормоналниот статус“, посочува таа.
Тоби Миндел, професор на Универзитетот Брок во Канада, кој ги истражува ефектите од екстремните услови врз човечкото тело, смета дека влијанието на биолошкиот пол често е преценето.
Според него, многу поважни се возраста, телесната големина, физичката подготвеност и нивото на вообичаена физичка активност.
Помалку потење не значи автоматски поголем ризик
Потењето е добар пример за тоа зошто едноставните споредби можат да бидат погрешни.
Иако жените во просек се потат помалку од мажите, нивниот организам има и други механизми за ослободување на топлината. Според Миндел, жените поефикасно го насочуваат протокот на крв кон кожата.
Со ширењето на крвните садови, топлината полесно се пренесува кон површината на телото, каде што може да се ослободи.
Сличен пример е и бременоста. Иако често се претпоставува дека бремените жени се физиолошки помалку способни да се справат со топлина, Миндел посочува дека организмот за време на бременоста развива подобра способност за справување со високите температури.
Тоа, сепак, не значи дека бремените жени треба да бидат изложени на екстремна топлина или тешка физичка работа. Ризикот произлегува и од условите во кои се наоѓаат, а не само од физиологијата.
Проблемот може да биде и на работното место
Токму тука се отвора едно од поважните прашања – колку и каде жените се изложени на топлина?
Лори Парсонс, истражувач од Royal Holloway, Универзитетот во Лондон, го проучува топлотниот стрес во различни сектори – од градежништвото и земјоделството до текстилната индустрија, транспортот и уличната продажба.
Нејзините истражувања покажуваат дека во повеќе од овие сектори жените поминуваат 30 до 50 отсто повеќе од работното време над прагот на топлотен стрес во споредба со мажите.
Во градежништвото, кога се споредуваат мажи и жени кои ја вршат истата работа, разликата достигнува околу 50 отсто.
Во земји како Индија, Бангладеш и Камбоџа, жените сочинуваат значаен дел од работната сила во градежништвото и често извршуваат тешки физички работи – мешање малтер, носење цемент и пренесување тули под директно сонце.
Зошто жените можат да бидат подолго изложени?
Причините, според Парсонс, се пред сè структурни.
Жените понекогаш носат повеќе облека при извршување на истата работа, а во некои работни средини поретко бараат пауза.
Физичкиот напор кај мажите често е повидлив и полесно се препознава како ризик, па паузите се почести. Кај жените, работата може да биде подолготрајна и континуирана, без јасни моменти во кои исцрпеноста станува очигледна.
А кога работниот ден ќе заврши, разликата не секогаш исчезнува.
Додека едниот дел од работниците се одмораат по смената, жените често продолжуваат со готвење, чистење и грижа за децата.
Така, изложеноста на топлина може да продолжи и надвор од работното место.
Топлината влијае и врз приходите
Екстремните температури не влијаат само врз здравјето. Тие можат да ја намалат и продуктивноста.
Парсонс проценува дека работниците изложени на топлотен стрес во текстилниот сектор се околу 30 отсто помалку продуктивни.
На формалните работни места, дел од работниците се обидуваат да го надоместат изгубеното време со подолги работни часови, што може да создаде маѓепсан круг: повеќе топлина, поголем замор, пониска продуктивност и уште подолг работен ден.
За самовработените, ситуацијата може да биде уште потешка. Топлотниот стрес значи помала продуктивност, а со тоа и пониски приходи – последица што со текот на времето може да се одрази врз целото семејство.
Топлината не е само временска појава
Сите овие фактори упатуваат на поширок заклучок: разликата во смртноста меѓу жените и мажите не може да се објасни само со биологијата.
Возрастa, здравствената состојба, условите за работа, можноста за одмор, грижата за семејството и економската сигурност можат значително да влијаат врз тоа како човекот го поднесува топлотниот бран.
Затоа, како што заклучува Лори Парсонс, топлотниот стрес не е само атмосферска состојба. Тој е и социјална состојба што се појавува во одредени атмосферски услови.
