Повеќе од еден век „СС Central America“ лежел во темнината на Атлантскиот Океан, заедно со товарот што го направил еден од најпознатите бродоломци во американската историја.
Кога конечно бил пронајден, започнала нова приказна – не само за златото, туку и за технологијата, експедициите и долгите судски спорови околу неговата сопственост.
Брод полн со злато исчезнал во Атлантикот
Во 1857 година, американскиот пароброд „СС Central America“ превезувал богат товар од Калифорнија кон источниот брег на САД. На бродот имало златни прачки, монети и златен прав – богатство собрано во периодот на познатата калифорниска „златна треска“.
Но, бродот никогаш не стигнал до својата дестинација. Зафатен од силна бура, потонал во Атлантикот, при што загинале голем број луѓе.
Со исчезнувањето на бродот, исчезнало и огромното богатство што го носел. Со децении никој не знаел точно каде се наоѓа олупината.
Пронајден на повеќе од два километри длабочина
Дури во 1988 година истражувачите успеале да ја лоцираат олупината, на околу 2.200 метри под површината на океанот, во западниот Атлантик, недалеку од брегот на Јужна Каролина.
Тоа било огромен технички предизвик. На таква длабочина притисокот е екстремен, а условите се целосно непогодни за класично нуркање.
Првите големи операции за извлекување на богатството започнале кон крајот на 1980-тите и продолжиле во почетокот на 1990-тите. Од морското дно биле извадени златни прачки, монети и други вредни предмети.
Но, се покажало дека тоа е само дел од приказната.
По повеќе од две децении – повторно се вратија
Во 2014 година била организирана нова експедиција до олупината. Овојпат истражувачите користеле далечински управувани подводни роботи, со кои можеле да навлезат во делови од бродот недостапни за луѓето.
Роботите овозможиле повторно пребарување на остатоците и пронаоѓање дополнителни златни предмети и други делови од товарот.
Фактот што и по неколку децении сè уште било можно да се пронајде злато покажал колку сложена е операцијата за истражување на олупина што лежи повеќе од два километри под површината.
Богатството донело и голема правна битка
Пронаоѓањето на златото отворило нов проблем: кому му припаѓа?
Следувале долги судски спорови во кои биле вклучени компании за спасување, инвеститори и други страни кои полагале право на дел од богатството.
Американските судови признале права на компании што учествувале во лоцирањето и извлекувањето на товарот, а пронајденото злато постепено било распределувано согласно судските одлуки.
Во исто време, се поставило и прашањето за заштитата на подводното културно наследство и контролата врз ваквите археолошки локалитети.
Најголемата мистерија можеби сè уште е на дното
Приказната за „СС Central America“ одамна престанала да биде само приказна за потонат брод и изгубено богатство.
Таа денес претставува необична комбинација од историја, поморска археологија, современа технологија и сложени правни прашања.
А најинтригантниот дел е што, и покрај повеќедецениските експедиции и веќе извлеченото злато, значителен дел од оригиналниот товар според историските проценки сè уште може да се наоѓа на дното на Атлантикот.
Можеби затоа „СС Central America“ и денес останува еден од најпознатите бродоломци во историјата на потрагата по изгубено богатство.
