Она што започнало како рутинско археолошко истражување пред нова градба во областа на Рамат Рахел, во Ерусалим, се претворило во откритие кое ги изненадило и самите археолози.
Наместо очекувани фрагменти од керамика или остатоци од древни ѕидови, истражувачите наишле на скали што водат под земја, до огромен подземен систем издлабен директно во цврстата карпа.
Досега е истражен тунел долг повеќе од 45 метри, а во одредени делови достигнува висина до околу пет метри и ширина од приближно три метри.
Но, најголемата мистерија не се неговите димензии.
Сè уште никој со сигурност не знае кој го изградил, кога бил направен и за што точно служел.
Сè започнало со природна празнина
Ископувањата ги воделе археолозите Сиван Мизрахи и Зинови Мацкевич од Израелскиот завод за антиквитети.
На почетокот, теренот не давал никакви индикации дека под него се крие нешто необично.
Истражувачите наишле на природна карстна празнина, но како што напредувале со ископувањето, станало јасно дека не станува збор само за природна формација.
Празнината постепено се претворила во долг, рачно издлабен подземен премин.
Делови од него сè уште се затрупани со срушен материјал, што значи дека археолозите не знаат каде завршува тунелот и дали зад постојните премини се наоѓаат уште неистражени простории.
Огромен подземен простор – но без јасна намена
Димензиите на тунелот се особено впечатливи.
Да се издлаба простор долг десетици метри, а на места висок и до пет метри, барало огромна количина работа, време и организација.
Начинот на кој е обработена карпата покажува дека зад проектот стоеле луѓе со знаење и вештини, но и со доволно ресурси за реализација на голем градежен потфат.
Токму затоа археолозите се обидуваат да го решат главното прашање: зошто некој во далечното минато би вложил толку труд во изградба на ваков подземен систем?
Прво се помислило на антички водовод
Една од првите претпоставки била дека тунелот можеби бил дел од древен систем за снабдување со вода.
Но, дополнителните истражувања не ја потврдиле оваа теорија.
Во близина не бил пронајден подземен извор што би ја објаснил неговата функција, а ѕидовите на тунелот не биле обложени со гипс или малтер – материјали кои вообичаено се користеле кај античките водоводни системи за да се спречи истекување на вода.
Поради тоа, теоријата дека станува збор за аквадукт денес се смета за малку веројатна.
Не се пронајдени ни докази за земјоделска или индустриска употреба
Истражувачите разгледале и можност подземниот простор да бил користен за производство, складирање или земјоделски активности.
Но, засега нема артефакти што би ја потврдиле ниту оваа претпоставка.
Токму недостатокот на предмети е еден од најголемите проблеми за археолозите. Во тунелот не се пронајдени керамички садови, алатки или други предмети кои би можеле директно да ја откријат неговата намена или старост.
Најверојатната теорија води кон каменот
Во моментов, една од најверојатните можности е дека тунелот бил поврзан со вадење градежен камен или со производство на вар.
Во него се пронајдени одредени траги што би можеле да одат во прилог на оваа теорија.
Меѓу нив има отвор што можел да служи за вентилација, како и остатоци од обработен материјал на подот.
Тоа би можело да укажува дека просторот имал практична работна функција и дека во него се одвивале активности поврзани со извлекување или обработка на материјали.
Сепак, и ова останува само хипотеза.
Можно е дури и проектот да бил напуштен пред да биде завршен, што би објаснило зошто не се пронајдени јасни траги за неговата конечна намена.
Кога е изграден? И тоа е мистерија
Староста на тунелот е уште една голема загатка.
Бидејќи археолозите не пронашле предмети што би можеле прецизно да го датираат, засега не постои сигурна временска рамка за неговата изградба.
Сепак, локацијата дава интересни индиции.
Во непосредна близина се наоѓаат два значајни археолошки локалитети – јавна градба од железното време, поврзана со периодот на Првиот храм, во областа Арнона, како и Тел Рамат Рахел, каде што се пронајдени траги од населување што опфаќаат повеќе историски периоди.
Поради близината на овие локалитети, археолозите претпоставуваат дека тунелот би можел да биде стар околу 2.500 до 3.000 години.
Но, без директни археолошки докази, ова не може да се смета за потврдено датирање.
Дури и археолозите останале без одговор
Ваквите откритија не се невообичаени во Ерусалим, град под кој се преклопуваат слоеви од илјадници години историја.
Но, овојпат и искусните археолози признаваат дека наишле на нешто што не можат веднаш да го објаснат.
Откритието покажува дека под современиот Ерусалим сè уште може да се крие огромен дел од минатото што не е целосно истражен.
Загатката сè уште е отворена
Досега се познати импресивните димензии на подземниот систем, начинот на кој е издлабен и неколку траги кои можеби укажуваат на вадење или обработка на камен.
Но, клучните прашања остануваат без конечен одговор.
Кој го издлабил тунелот? Кога? Зошто? И колку навистина се протега под земјата?
Дел од системот сè уште е затрупан, па понатамошните ископувања би можеле да донесат нови докази.
А можеби токму зад урнатиот дел се крие деталот што конечно ќе ја открие вистинската приказна за овој необичен подземен свет под Ерусалим.
