Нови набљудувања од вселенскиот телескоп „Џејмс Веб“ им овозможија на астрономите подобро да разберат како една џиновска егзопланета успеала да ја преживее смртта на својата матична ѕвезда. Откритието би можело да понуди и вредни сознанија за далечната иднина на нашиот Сончев систем.
Според анализата, мистериозната планета WD 1856 b кружи околу бело џуџе – остаток од некогашна ѕвезда слична на Сонцето – на оддалеченост што долго време ги збунуваше научниците. Истражувањето сугерира дека и гасните џинови во нашиот Сончев систем, како Јупитер и Сатурн, би можеле да ја преживеат смртта на Сонцето, која се очекува за околу пет милијарди години.
Необичен планетарен систем
Планетата WD 1856 b, откриена во 2020 година, се наоѓа на околу 80 светлосни години од Земјата. Таа е со големина приближно седум пати поголема од својата матична ѕвезда – бело џуџе – и ја обиколува за само 34 часа.
Нејзината орбита е исклучително блиска – помалку од три милиони километри од ѕвездата. Тоа е изненадувачки, бидејќи во фазата кога ѕвездата станува црвен џин, таа се проширува повеќе од сто пати, што би требало да ги уништи сите блиски планети.
Токму затоа астрономите со години се прашуваа како оваа планета успеала да преживее.
„Џејмс Веб“ откри неочекувани детали
За да ја реконструираат историјата на системот, научниците го искористија телескопот „Џејмс Веб“, кој овозможи прецизни мерења на атмосферата, температурата и масата на планетата.
Резултатите покажале дека WD 1856 b има маса меѓу четири и единаесет пати поголема од Јупитер, а температура од околу 127 Целзиусови степени – значително повисока отколку што би се очекувало ако единствениот извор на топлина е белото џуџе.
Истражувачите сметаат дека ова укажува на драматично минато, во кое планетата била дополнително загреана за време на својата миграција кон сегашната орбита.
Две можни објаснувања
Научниците разгледуваат две главни сценарија.
Според првото, планетата била проголтана од својата ѕвезда додека таа се ширела во фаза на црвен џин, но некако успеала да ја преживее оваа катастрофа.
Второто сценарио е дека планетата првично орбитирала многу подалеку, а подоцна, поради гравитациски влијанија од други небесни тела во системот, постепено мигрирала кон белото џуџе.
Новите мерења повеќе ја поддржуваат втората можност.
Првпат е анализирана атмосфера на планета околу мртва ѕвезда
Податоците од „Џејмс Веб“ открија и траги од облаци, магла и метан во атмосферата на планетата.
Ова е првпат астрономите успешно да ја анализираат атмосферата на планета која транзитира пред бело џуџе. Истражувачите веќе собрале дополнителни набљудувања и очекуваат новите анализи да откријат уште повеќе детали за нејзиниот хемиски состав.
Иако дел од научната заедница повикува на претпазливост при толкувањето на температурата на планетата, повеќето експерти се согласуваат дека откривањето на метанот и атмосферските облаци претставува значаен научен успех.
Што значи ова за иднината на Сончевиот систем?
Системот WD 1856 се смета за можен пример за тоа што би можело да се случи и со нашиот Сончев систем.
За околу пет милијарди години, Сонцето ќе стане црвен џин и најверојатно ќе ги проголта Меркур и Венера. Судбината на Земјата сè уште не е целосно извесна, бидејќи нејзината орбита се наоѓа на границата на опасната зона.
Од друга страна, Јупитер, Сатурн и останатите надворешни планети најверојатно ќе ја преживеат оваа трансформација. По претворањето на Сонцето во бело џуџе, тие ќе продолжат да орбитираат околу неговите остатоци, а со текот на времето нивните орбити постепено ќе се прошират.
Научниците не ја исклучуваат можноста некоја од тие планети, под влијание на гравитациски нарушувања, еден ден повторно да се приближи до белото џуџе – сценарио слично на она што денес се забележува кај WD 1856 b.
Истражувањето покажува дека смртта на една ѕвезда не мора да значи и крај за нејзиниот планетарен систем. Напротив, некои планети можат да продолжат да се развиваат и милијарди години по згаснувањето на своето сонце, отворајќи нови прашања за еволуцијата и долговечноста на планетарните системи.
