Огромна површина отворено море се појавила среде антарктичкиот морски мраз во текот на зимата 2024 година. Научниците утврдиле дека зад необичниот феномен стоела комбинација од моќни атмосферски реки, затоплување на океанот и морски топлотни бранови.
Антарктикот во текот на зимата изгледа речиси двојно поголем од својот континентален простор. Причината не е ширењето на копното, туку формирањето огромни површини морски мраз што се протегаат над околниот Јужен Океан.
Но, во август 2024 година, сателитските снимки откриле нешто исклучително.
Во заливот Брејд, во источниот дел на Антарктикот, среде речиси целосно замрзнатото море се појавила огромна површина отворена вода.
Научниците оваа појава ја нарекуваат полинија – област на отворено море опкружена со морски мраз.
Површина од 89.121 квадратен километар
На својот максимум, полинијата во заливот Брејд достигнала површина од околу 89.121 квадратен километар.
За споредба, тоа е површина само малку помала од цела Португалија.
Особено необично е што феноменот се појавил во средината на антарктичката зима, кога овој дел од океанот вообичаено е речиси целосно покриен со мраз.
Истражувачки тим предводен од научникот Џибанџоти Свејн сега утврдил како можело да се создаде толку огромно пространство отворено море.
Резултатите од истражувањето се објавени во научното списание Geophysical Research Letters.
Шест „реки на небото“ стигнале до Антарктикот
Според научниците, полинијата не била предизвикана од еден фактор, туку од комбинација на екстремни атмосферски и океански услови.
Клучна улога имале атмосферските реки – тесни воздушни коридори кои можат да пренесат огромни количества топол и влажен воздух на големи растојанија.
Во текот на јули и август 2024 година, дури шест вакви системи пристигнале до антарктичкиот регион.
Тие донеле големи количества влага од пониските географски широчини и со силните јужни ветрови влијаеле врз движењето на морскиот мраз.
Научниците оценуваат дека станувало збор за едни од најсилните вакви настани забележани во средината на антарктичката зима.
Атмосферата и океанот истовремено го спречувале замрзнувањето
Атмосферските реки не донеле само влага. Тие го промениле и енергетскиот баланс над океанот.
Зголеменото топлинско зрачење, затоплувањето на атмосферата и потоплиот снег придонеле за дополнителен прилив на топлина кон океанот.
Како резултат, формирањето на морскиот мраз било значително забавено.
Но, тука не завршува приказната.
Силните ветрови предизвикале феномен познат како Екманово вшмукување – процес при кој движењето на површинската вода предизвикано од ветерот овозможува подлабоките води да излезат на површината.
Во овој случај, до површината стигнала потопла циркумполарна длабока вода.
Таа дополнително го загреала горниот слој на океанот и на одредени места целосно го спречила замрзнувањето.
Истовремено, во регионот биле регистрирани и морски топлотни бранови, што дополнително го отежнало формирањето на мраз.
Можно е ваквите „дупки“ да стануваат почести
Научниците сметаат дека полинијата во заливот Брејд можеби не е изолиран случај.
Според нивните проценки, вакви појави би можеле да стануваат почести како што климатскиот систем продолжува да се менува.
Причината е очекуваното засилување на атмосферските реки, почестите и подолготрајни топлотни бранови во атмосферата и океанот, како и затоплувањето на горните слоеви на Јужниот Океан.
Истражувачите предупредуваат дека намалувањето на морскиот мраз и почестото формирање полинии би можеле да станат нова карактеристика во области каде што мразот историски бил релативно стабилен.
Четири зимски минимуми за само четири години
Предупредувањата доаѓаат во период кога Антарктикот веќе бележи исклучително ниски количества морски мраз.
Особено загрижувачки е тоа што четири од најниските зимски вредности досега се регистрирани во последните четири години.
Рекордно нискиот минимум бил забележан во 2023 година, додека 2024 година се најде веднаш зад него.
Големи површини отворено море биле забележани и на други места.
Во јуни оваа година, значителен дел од морето Белингсхаузен, западно од Антарктичкиот Полуостров, исто така останал незамрзнат. Површината на отворениот океан била споредлива со големината на Франција.
Морскиот мраз не го крева нивото на морето – но има друга важна улога
Самото топење на морскиот мраз не предизвикува директно значително зголемување на нивото на морето, бидејќи тој веќе плови на површината на океанот.
Но, неговата улога во антарктичкиот систем е многу поголема.
Морскиот мраз делува како своевиден заштитен појас околу ледените гребени и глечерите.
Кога оваа природна бариера се намалува, потоплата океанска вода може полесно да дојде во контакт со делови од антарктичкиот леден систем.
Тоа може да влијае врз неговата стабилност и индиректно да придонесе кон процеси поврзани со зголемувањето на нивото на светските мориња.
Последици и за целиот екосистем
Морскиот мраз не е важен само за физичката стабилност на Антарктикот.
Тој има клучна улога и во екосистемот.
Многу синџири на исхрана во Јужниот Океан зависат од редовното сезонско формирање и исчезнување на морскиот мраз.
Промените во неговата количина и сезонскиот циклус затоа можат да имаат последици далеку надвор од самата површина покриена со мраз.
Климатските промени ја менуваат сликата
Научните податоци покажуваат дека современите климатски промени се тесно поврзани со човечките активности, пред сè со согорувањето на фосилните горива.
Но, токму тоа значи и дека идната траекторија не е однапред одредена.
Намалувањето на емисиите на стакленички гасови може да влијае врз интензитетот и темпото на идните климатски промени.
Џиновската полинија што се појавила во заливот Брејд во текот на зимата 2024 година затоа не е само необична глетка снимена од сателитите.
Таа е пример за тоа како атмосферата, океанот и морскиот мраз можат да се поврзат во сложен синџир на настани, создавајќи промена со размери речиси незамисливи за една зимска сезона.
А доколку климатските услови продолжат да се менуваат во истиот правец, научниците предупредуваат дека ваквите огромни површини отворено море би можеле да стануваат сè почеста појава на Антарктикот.
