Досега, најдолговечниот човек во светот беше Французинката Жан Калме која починала 1997 година откако наполнила 122 години и 164 дена. Таа немала несакани пороци, бидејќи престанала да пуши дури на 85 години, кога почнала да се занимава со мечување. До смртта пиела порто, а тврдела дека за нејзината долговечност е заслужно маслиновото масло со кое ја зачинувала храната, но и го нанесувала на кожата. Најстарата Хрватица била Јела Љубичиќ, која доживеала 115 години. Јела била селанка од Аржан во Далматинска Загора, која до длабоката старост била многу активна и одгледувала градина и овци.
Некои места на Земјата се вистинска оаза на стогодишници, т.н. сини зони. Во својата книга “Сина зона” Дан Бутнер, познат истражувач и новинар идентификувал пет такви региони во светот. Тоа се провинцијата Нуоро во Сардинија, јапонскиот остров Окинава (каде што на 100.000 жители доаѓаат 58 стогодишници, од кои многумина имаат активен сексуален живот), Nicoya во Коста Рика, на грчкиот остров Ikaria и адвентистичката заедница Лома Линда во Калифорнија, чии членови водат активен живот, но не пијат и не пушат. Како наша сина зона, би можеле да нагласиме две мали и ретко населени острови Ilovik и Lopud.
Очекуваната просечна должина на животот на децата родени околу 2000 година за Ilovik е 95 години, а за децта од Lopud 90 години и пет месеци. Сепак, најголем број на стогодишници подоброкажано стогодишнички, е евидентирано во Загреб.
– Со анализата на податоците од пописот на населението во 2001 година и 2011 година, се согледува дека бројот на стогодишниците кај нас се зголемил за околу 51,21 отсто. Во Хрватска, бројот на стогодишници, долговечни луѓе на возраст од 95 до 106 години, во 2011 година имало 2.201, од кои 1.719 биле жени. Меѓу овие 1719 жени, 366 од нив, или 21 отсто, живееле во Загреб – нагласи прим др. Томек Роксандиќ.
Стареењето е едно од најпознатите сложени биолошки процеси, а неговиот клуч на ниво на клетка се теломерите, “заштитните капи” на краевите на хромозомите за кое откритие во 2009 година му беше доделена Нобеловата награда за медицина Елизабет Блекбурн на Керол Грејдер и Џек Сзостак. Едноставно кажано, стареењето на нашите клетки е програмирано бидејќи по одреден број на поделби престануваат да се делат. Одговорни за тоа се токму теломерите, делови од ДНК на краевите на хромозомите штитејќи ги исто како што тоа го прави пластичната обвивка на крајот на нашите врвки за чевли. Во секоја поделба, теломерите се скратуваат, а клетката и старее. После одреден број на поделби, теломерите се толку осакатени што клетките веќе не можат да се делат. Да се забави стареењето, потребно е да се забави скратување на теломерите и така да им се овозможи на клетките подолго да се делат и да ја задржат функцијата.
– Опсесијата за продолжување на животниот постои од кога човекот стана свесен дека има ограничен животен век. Ние денес знаеме дека ограничувањето за тоа е во нашите молекуларни механизми кои го контролираат стареењето и животниот век. Извесно е дека луѓето денес размислуваат како да се влијае на овие механизми во позитивна смисла. Еден ден со генетска манипулација ќе можеме да го продолжиме животниот век на човекот – објаснува д-р Рубељ. Тој посочи дека со анализата на теломерите веќе сега може да се предвиди дали некое лицето има предиспозиции за долг или краток живот, а потоа со стилот на живот да го забават скратувањето на теломерите.
– Спроведени се две студии на популацијата на мажи на возраст од 45-75 години. Кога имплементирале здрава храна и се занимавале со умерена физичка активност, за само три месеци ги промениле метаболичките параметри и ја зголемиле активноста на ензимот теломераза за речиси 30 проценти. Тоа бил показател дека може да го забават своето стареење. Пет години подоцна, оние кои останале во програмата во однос на остатокот од населението полека ги губеле своите теломери. Соодветно на тоа, со начинот на живот можеме да влијаеме на нашите молекуларни механизми кои го контролираат стареењето, како и на сите болести кои се поврзани со проблемите на стареењето – објасни Рубељ.
Тој посочи дека со добри гени за долговечност се важни и психолошките предиспозиции.
Што со траумите?
Продолжува на страна 4
