Bullying не е обична детска расправија – туку насилство што може да остави сериозни последици
Злоставувањето во училиштето, познато и како bullying, е облик на насилно и агресивно однесување што се повторува во текот на одреден период и е насочено кон ист ученик.
Најчесто постои и нерамнотежа на моќ или сила – физичка, психолошка, социјална или друга. Насилникот намерно се обидува да го заплаши, повреди, понижи или изолира другиот ученик.
Тоа не е „детска игра“ и не треба да се оправдува како нешто низ кое „секој мора да помине“.
Кога станува збор за злоставување?
Bullying најчесто вклучува:
- повторливо агресивно однесување;
- намерно нанесување физичка или психичка повреда;
- заплашување и понижување;
- постоење на нерамнотежа на силата или моќта;
- насоченост кон ученик кој тешко може сам да се одбрани.
Злоставувањето може да го врши еден ученик или група ученици.
Што не е bullying?
Не секој конфликт меѓу ученици претставува злоставување.
За bullying обично не се сметаат:
- еднократен инцидент што не се повторува;
- обична расправија или несогласување меѓу ученици;
- ненамерно нанесување болка;
- пријателско задевање во кое двете страни се чувствуваат добро;
- конфликт меѓу ученици со приближно еднаква моќ, особено ако станува збор за изолиран настан.
Сепак, тоа не значи дека секој конфликт треба да се игнорира. И еднократниот случај на насилство може да бара реакција од возрасните.
ЧЕТИРИ НАЈЧЕСТИ ФОРМИ НА ЗЛОСТАВУВАЊЕ
Вербално злоставување
Вклучува навреди, погрдни имиња, исмевање, омаловажување, дофрлања и намерно понижување.
Физичко злоставување
Опфаќа удирање, туркање, клоцање и други физички напади, но и намерно оштетување, криење или уништување на личните предмети на друг ученик.
Социјално злоставување
Се манифестира преку намерно исклучување од друштво, игнорирање, ширење гласини, озборување, манипулирање со пријателствата и ширење лаги со цел ученикот да биде изолиран.
Психолошко злоставување
Може да вклучува закани, заплашување, уценување, следење, изнудување, заканувачки погледи и намерно предизвикување страв.
Во оваа категорија може да спаѓаат и несакани допири и коментари од сексуална природа.
Злоставувањето може да биде мотивирано и од етничката припадност, религијата, расата, полот, изгледот, попреченоста или друга лична карактеристика.
ЗОШТО НЕКОИ УЧЕНИЦИ СТАНУВААТ ЦЕЛ?
Нема едноставен профил на „жртва“ или „насилник“.
Во одредени случаи, насилниците се физички посилни, поагресивни или имаат поголемо влијание во групата. Тие можат да избираат ученици кои се поповлечени, плашливи или помалку склони кон спротивставување.
Понекогаш постарите ученици ги злоставуваат помладите, а мета можат да бидат и новите ученици или оние кои се доживуваат како различни од мнозинството.
Важно е да се нагласи: ништо од ова не значи дека жртвата е виновна за насилството.
Одговорноста секогаш е кај оној што насилно се однесува.
Влијание има и средината
Начинот на кој семејството и околината ги решаваат конфликтите може да влијае врз однесувањето на детето.
Децата кои често се изложени на агресивни модели на комуникација можат да ги усвојат како начин на решавање конфликти.
Затоа превенцијата не треба да се сведе само на казнување на насилникот. Потребни се разговор, поддршка, јасни правила и создавање безбедна училишна средина.
ЗОШТО ДЕЦАТА ЧЕСТО НЕ ПРИЈАВУВААТ?
Една од најголемите пречки во борбата против bullying е тоа што жртвите често молчат.
Причините можат да бидат различни:
- срам;
- страв од одмазда;
- страв дека ситуацијата ќе стане уште полоша;
- недоверба дека возрасните ќе им помогнат;
- чувство дека никој нема да ги сфати сериозно;
- страв дека ќе бидат прогласени за „кодоши“.
Злоставувањето може да се случува на места каде што возрасните не се присутни – во ходниците, тоалетите, училишниот двор, на патот до или од училиштето, но и во училницата кога наставникот не е присутен.
Со појавата на социјалните мрежи, проблемот може да продолжи и надвор од училиштето, преку пораки, групи, фотографии, видеа и јавни објави.
ИМА ЛИ РАЗЛИКА МЕЃУ МОМЧИЊАТА И ДЕВОЈЧИЊАТА?
Формите на bullying можат да се разликуваат.
Момчињата почесто се поврзуваат со директни физички и вербални напади – удирање, туркање, закани и навреди.
Кај девојчињата почесто се забележуваат индиректни и социјални форми на злоставување, како исклучување од групата, ширење гласини, озборување и манипулирање со пријателските односи.
Но, ова не значи дека физичкото насилство е карактеристично само за момчињата или дека девојчињата не можат да бидат директни насилници.
И момчињата и девојчињата можат да бидат жртви, насилници или сведоци на bullying.
Важно е и да се направи разлика меѓу социјална непопуларност и намерно социјално исклучување. Не секој ученик кој нема голем круг пријатели е жртва на злоставување.
ПОСЛЕДИЦИТЕ НЕ ГИ ЧУВСТВУВА САМО ЖРТВАТА
Злоставувањето може да има последици за сите што се вклучени – жртвата, насилникот и сведоците.
За жртвата
Долготрајното злоставување може да биде поврзано со:
- страв и постојана вознемиреност;
- намалена самодоверба;
- повлекување од врсниците;
- избегнување на училиштето;
- проблеми со концентрацијата;
- нарушен сон;
- чувство на осаменост и беспомошност;
- влошување на училишниот успех.
Колку подолго трае насилството, толку е поважно навреме да се интервенира и да се обезбеди поддршка за детето.
Кај дел од жртвите, последиците можат да бидат сериозни и долготрајни. Затоа секој знак на продолжено злоставување треба да се сфати сериозно.
За насилникот
И насилникот може да има долгорочни последици.
Доколку агресивното однесување не се препознае и не се коригира, постои ризик насилните модели да продолжат и подоцна во животот.
Затоа целта на интервенцијата не треба да биде само казнување, туку и разбирање на причините за однесувањето и учење подобри начини за решавање конфликти.
За сведоците
Учениците кои гледаат насилство, дури и кога самите не се директни жртви, можат да чувствуваат страв, вина или беспомошност.
Ако насилството се толерира, сведоците можат да добијат впечаток дека таквото однесување е нормално или дека никој не може да го спречи.
Затоа молчењето на околината може да му даде дополнителна сила на насилството.
ШТО МОЖАТ ДА НАПРАВАТ РОДИТЕЛИТЕ?
Најважно е детето да знае дека може да разговара со возрасен без да се плаши дека ќе биде обвинето.
Родителите треба да:
- разговараат со детето и внимателно да го слушаат;
- не го обвинуваат и да не му велат дека „само треба да се брани“;
- да ги сфатат сериозно промените во однесувањето;
- да разговараат со наставникот или училиштето доколку постои сомневање за bullying;
- да го поттикнуваат детето да побара помош кога е изложено на насилство;
- да го учат детето да не молчи кога гледа дека друг ученик е злоставуван.
ШТО МОЖАТ ДА НАПРАВАТ УЧЕНИЦИТЕ?
Ако си жртва на злоставување, не си виновен и не мораш сам да го решаваш проблемот.
Кажи му на возрасен на кого му веруваш – родител, наставник, педагог, психолог или друг член на училиштето.
Ако гледаш дека друг ученик е злоставуван, немој да го охрабруваш насилникот со смеење, снимање или споделување на снимките.
Побарај помош.
Понекогаш најважната работа што можеш да ја направиш за некого е едноставно да му покажеш дека не е сам.
НЕ ГО НОРМАЛИЗИРАЈТЕ НАСИЛСТВОТО
Bullying не е „фаза“, не е нормален дел од растењето и не е нешто што детето треба едноставно да го „издржи“.
Навремената реакција може да спречи насилството да продолжи и да ги намали неговите последици.
Родители, наставници и ученици – препознајте го злоставувањето, зборувајте за него и реагирајте навреме.
