Нова експериментална технологија користи светлина и специјални молекули за механичко уништување на клетките на ракот.
Иако резултатите се импресивни, методот сè уште не е подготвен за примена кај луѓе.
Истражувачи развиваат нов пристап во борбата против ракот, познат како „молекуларен чекан“, кој во лабораториски услови уништил дури 99 проценти од клетките на ракот, без употреба на хемотерапија, операција или зрачна терапија.
Сепак, научниците предупредуваат дека станува збор за рана експериментална технологија, која засега е тестирана само во лабораторија и на животни. Пред да стане достапна за пациентите, ќе бидат потребни години дополнителни истражувања и клинички испитувања.
Како функционира „молекуларниот чекан“?
Технологијата се заснова на молекули наречени аминоцијанини – синтетички бои кои веќе подолго време се користат во медицината за откривање и снимање на тумори.
Кога овие молекули се изложуваат на блискоинфрацрвена светлина, тие почнуваат да вибрираат синхронизирано со неверојатна брзина – околу 40 трилиони осцилации во секунда.
Овие екстремно брзи механички движења ја нарушуваат мембраната на клетките на ракот, предизвикувајќи нивно физичко уништување за само неколку минути, дури и при многу ниски дози.
Ветувачки лабораториски резултати
Првите резултати од истражувањето беа објавени кон крајот на 2023 година од тим научници од Универзитетот Рајс, Универзитетот Тексас А&М и Универзитетот во Тексас, во научното списание Nature Chemistry.
Во лабораториски услови, методот уништил 99 проценти од клетките на ракот, додека при тестирање на глувци заболени од меланом, половина од животните останале без знаци на рак по третманот.
И покрај овие резултати, истражувачите нагласуваат дека успешноста постигната во лабораторија не значи дека истите ефекти ќе се постигнат и кај луѓето.
Развојот продолжува
Тимот предводен од хемичарот Џејмс Тур продолжува да ја усовршува технологијата.
Кон крајот на 2024 година, во списанието Advanced Science беше објавена нова студија во која се претставени повеќе верзии на т.н. молекуларни пневматски чекани. Целта е тие уште попрецизно да ги препознаваат и уништуваат различните видови тумори.
Потенцијална предност во однос на постојните терапии
Научниците сметаат дека една од најголемите предности на овој пристап е тоа што клетките на ракот се уништуваат со механичко, а не со хемиско дејство.
Тоа би можело значително да ја намали можноста клетките да развијат отпорност кон терапијата – проблем кој често се јавува кај постојните лекови против рак.
„Ова истражување покажува сосема нов начин за лекување на ракот преку користење механички сили на молекуларно ниво“, изјави хемичарот Цицерон Ајала-Ороско, еден од авторите на студијата.
Според Џејмс Тур, станува збор за нова генерација молекуларни машини кои се повеќе од милион пати побрзи од претходно развиените молекуларни мотори и можат да се активираат со блискоинфрацрвена светлина.
Зошто е важна блискоинфрацрвената светлина?
Една од клучните предности на оваа технологија е употребата на блискоинфрацрвена светлина, која може да навлезе значително подлабоко во човечкото тело отколку видливата светлина.
Тоа отвора можност во иднина да се третираат тумори сместени во коските или во внатрешните органи, без потреба од хируршка интервенција.
Дополнително, молекулите на аминоцијанин се стабилни во водена средина и лесно се врзуваат за површината на клетките на ракот, што ги прави особено погодни за овој вид терапија.
Што се плазмони?
Истражувачите објаснуваат дека електроните во молекулите создаваат таканаречени плазмони – колективни вибрации кои го придвижуваат целиот молекул.
Токму овие вибрации создаваат механичка сила што физички ја оштетува мембраната на клетките на ракот и доведува до нивно уништување.
Досегашните испитувања укажуваат и на добар безбедносен профил
Во најновите истражувања, научниците ја анализирале и можната токсичност на технологијата.
Според објавените резултати, здравите клетки апсорбираат мали количини од неактивните молекули, а потоа успешно ги елиминираат од организмот. Иако овие податоци се охрабрувачки, тие сè уште не се доволни за да се потврди безбедноста кај луѓето.
Потребни се клинички испитувања
Иако „молекуларниот чекан“ претставува еден од најинтересните нови правци во истражувањето на терапиите против рак, експертите потенцираат дека методот е сè уште во рана фаза на развој.
Пред евентуална клиничка примена, неопходни се обемни испитувања за да се утврдат неговата безбедност, ефикасност и можните несакани ефекти кај пациентите.
Засега, резултатите се причина за научен оптимизам, но не и за заклучок дека е пронајден нов лек против ракот. Научната заедница останува внимателна додека продолжуваат истражувањата.
