Научниците работат на пристап што би можел да го открие и запре ракот децении пред да стане опасен по живот.
Наместо да се реагира кога ќе се појават симптоми или видлив тумор, новите истражувања се насочени кон раните, скриени биолошки промени во крвта и ткивата.
Според Ахмед Елбедиви, виш предавач по биологија на ракот и клиничка биохемија, и Надин Вехида, виш предавач по генетика и молекуларна биологија на Универзитетот Кингстон, во тек е развој на стратегија што овозможува интервенција многу порано од сегашната клиничка пракса.
Што значи „пресретнување на ракот“?
Новиот пристап, познат како „пресретнување на ракот“, се фокусира на запирање на клучните биолошки процеси што постепено водат до развој на малигна болест.
Со текот на времето, во клетките се акумулираат суптилни генетски промени. Тие можат да формираат мали групи – таканаречени клонови – кои најчесто се проучуваат во крвта. Нивното присуство може да укаже на зголемен ризик од заболувања како леукемија.
Ширењето на овие клонови е поврзано со стареењето, хроничното воспаление, наследните фактори и влијанијата од животната средина.
Долгорочна студија на 7.000 жени
Во научен труд објавен во списанието Blood, резултатите од 16-годишна студија спроведена на околу 7.000 жени покажале дека одредени мутации го забрзуваат растот на клоновите, додека други ја зголемуваат чувствителноста на клетките на воспалителни процеси.
Следењето на овие генетски модели може да овозможи рана идентификација на лица со повисок ризик од развој на рак во подоцнежниот живот.
Ракот е повеќестепен процес
Долгорочните генетски анализи потврдуваат дека ракот не се појавува одеднаш, туку се развива постепено, низ повеќе фази. Преканцерозните промени – како одредени бенки или полипи – би можеле да станат цели за рана интервенција, пред да прераснат во инвазивна болест.
Еден од алатите што се развиваат се тестовите за рано откривање на повеќекратен рак (MCED), кои ја анализираат циркулирачката туморска ДНК во крвта. Целта е болеста да се детектира пред да стане видлива со класични методи на снимање.
Податоците покажуваат колку е клучна раната дијагноза: доколку ракот на дебелото црево се открие во прва фаза, петгодишната стапка на преживување изнесува 92 проценти, додека во четврта фаза таа паѓа на 18 проценти. Сепак, MCED тестовите не се без ограничувања – можно е да пропуштат случаи или да бараат дополнителни потврдни испитувања по позитивен резултат.
Етички и практични предизвици
Во анализа објавена на платформата The Conversation, Елбедиви и Вехида посочуваат дека примената на модели за проценка на ризик, слични на оние во кардиологијата, кај ракот е значително покомплексна.
Прогресијата на болеста е непредвидлива, а некои рани промени никогаш не еволуираат во канцер. Дополнително, постојат ризици од прекумерна дијагноза, непотребни биопсии, психолошки стрес кај пациентите и нееднаков пристап до скапите тестови.
Регулаторите во САД веќе ги разгледуваат безбедносните стандарди за MCED тестовите. Во меѓувреме, во Обединетото Кралство, новиот национален план за борба против рак предвидува значително зголемување на дијагностичките тестирања и континуирано следење на биомаркери како ctDNA кај рак на белите дробови и дојка, со можност за проширување и на други типови малигни заболувања.
Од реакција кон превенција
Новите научни насоки отвораат можност превенцијата од рак да премине од реактивен во проактивен пристап. Сепак, експертите предупредуваат дека внимателната примена на доказите, јасните протоколи и етичката заштита на пациентите ќе бидат клучни во понатамошниот развој на стратегијата за „пресретнување“ на ракот.
