Иако Монт Еверест важи за највисоката планина во светот, тој не е точката на Земјата што е најоддалечена од нејзиниот центар. Таа титула му припаѓа на Чимборазо, неактивен вулкан во Еквадор.
Причината е во обликот на нашата планета. Земјата не е совршена сфера, туку е малку сплескана на половите и испакната околу екваторот, што значи дека точките блиску до екваторот се природно подалеку од центарот на планетата.
Еверест е највисок над морското ниво, но не и најоддалечен од центарот
Според официјалните мерења на Непал и Кина од 2020 година, Монт Еверест е висок 8.848,86 метри над морското ниво. Чимборазо, пак, достигнува околу 6.268 метри, но поради својата положба близу екваторот, неговиот врв се наоѓа повеќе од два километри подалеку од центарот на Земјата отколку врвот на Еверест.
Зошто е така?
Земјата ротира околу својата оска, а токму ротацијата предизвикува нејзино благо „испакнување“ кај екваторот. Разликата меѓу екваторскиот и поларниот радиус изнесува околу 21 километар.
Бидејќи Чимборазо се наоѓа речиси на екваторот, неговата основа започнува од дел од планетата кој веќе е природно „подигнат“. Еверест, кој се наоѓа на околу 28 степени северна географска ширина, почнува од точка поблиску до центарот на Земјата.
Сè зависи од тоа како се мери висината
Ова не значи дека учебниците грешат кога го нарекуваат Еверест највисока планина. Ако висината се мери од средното ниво на морето, тогаш Еверест е без конкуренција.
Но, ако се мери растојанието од центарот на Земјата, тогаш победник е Чимборазо.
Постои и трет критериум. Ако висината се мери од подножјето до врвот, тогаш рекордер е вулканот Мауна Кеа на Хаваите. Иако голем дел од него е под водата, од основата до врвот се издига повеќе од 10.200 метри.
Дали Чимборазо е најблиску до вселената?
Често се вели дека Чимборазо е „најблиската точка до вселената“. Тоа е точно само ако се земе предвид растојанието од геометрискиот центар на Земјата.
Ако, пак, висината се мери од нивото на морето, тогаш Еверест е поблиску до границата со вселената.
Научниците го докажале тоа уште во 18 век
Уште Исак Њутн претпоставил дека Земјата не е совршена топка, туку е малку сплескана на половите. За да ја потврди оваа теорија, Француската академија на науките во 1730-тите испратила две експедиции – една во Лапонија, а друга во денешен Еквадор.
Нивните мерења потврдиле дека Земјата има облик на елипсоид, што претставувало важен чекор во развојот на геодезијата и современата картографија.
Планината што го инспирирала Хумболт
Чимборазо има посебно место и во историјата на науката. Во 1802 година, познатиот германски природонаучник Александар фон Хумболт се обидел да го искачи вулканот. Иако не стигнал до самиот врв, неговите истражувања придонеле за развојот на екологијата и биогеографијата.
За време на експедицијата, тој ги проучувал температурата, воздушниот притисок, влажноста и распределбата на растителниот свет на различни височини.
Зошто е ова важно?
На прв поглед, дилемата дали Еверест или Чимборазо е „највисок“ може да изгледа како интересно прашање за квиз.
Но, таа покажува колку се важни дефинициите во науката. Висината не е апсолутна категорија – таа зависи од референтната точка од која се мери.
Затоа, Еверест останува највисоката планина над морското ниво, Мауна Кеа е највисока од подножјето до врвот, а Чимборазо е местото на кое човек може да стои најдалеку од центарот на Земјата.
