Хорор филмовите со децении привлекуваат милиони гледачи кои уживаат во адреналинот, неизвесноста и чувството на страв во контролирана и безбедна средина.
Од култниот „Сјаењето“ до современите хитови „Бегај!“ и „Невидливиот човек“, жанрот нуди сè – од психолошка напнатост до интензивен ужас.
Но, колку честото гледање хорор влијае врз менталното здравје? Според експертите, одговорот зависи од една клучна способност – разликувањето на фикцијата од реалноста.
Телото реагира како да е во вистинска опасност
Психолозите објаснуваат дека хорор филмовите преку звук, музика, монтажа и визуелни ефекти создаваат чувство на закана. Иако гледачот знае дека опасноста не е реална, телото реагира како да се наоѓа во вистинска кризна ситуација.
Психологот Сали Винстон вели дека за време на гледањето се забрзува срцевиот ритам, се зголемува лачењето адреналин и вниманието се фокусира на потенцијалната опасност.
Токму овој судир меѓу рационалното сознание и физичката реакција го прави хоророт толку интензивно искуство.
Клучно е да се разликува реалноста од фикцијата
Според Винстон, повеќето луѓе можат без проблем да уживаат во хорор филмовите доколку јасно разбираат дека станува збор за измислена закана.
Таа оваа способност ја нарекува „дефузија“ – можност истовремено да се почувствуваат емоциите што ги предизвикува филмот, но и да се задржи свеста дека тие не се реални.
Хормоните на стрес остануваат активни и по филмот
Хорор содржините го стимулираат лачењето на адреналин, кортизол и норадреналин, поради што многу луѓе и по завршувањето на филмот чувствуваат зголемена будност и наплив на енергија.
Памела Ратлеџ, директорка на Центарот за истражување на медиумската психологија, предупредува дека дури и чувството на задоволство по гледањето хорор има стимулирачки, а не смирувачки ефект.
„Затоа хорор и напнатите филмови можат да го отежнат заспивањето, дури и кај луѓето кои уживаат во нив“, истакнува таа.
Спиењето е меѓу првите што страдаат
Истражувањата покажуваат дека квалитетниот сон е тесно поврзан со менталното здравје. Недостатокот на сон може да доведе до поголема раздразливост, намалена отпорност на стрес и полошо расположение.
Кај некои луѓе, сцените од хорор филмовите можат долго да останат во потсвеста, предизвикувајќи кошмари, немир и нарушен сон.
Луѓето со анксиозност се почувствителни
Експертите предупредуваат дека лицата кои се борат со анксиозност можат да реагираат многу посилно на ваквите содржини.
Според Винстон, кај нив често се јавува феноменот „страв од страв“, односно ситуација во која самата физичка реакција на возбуда станува извор на дополнителна непријатност.
Во такви случаи, хорор филмовите можат да ја зголемат анксиозноста, наметливите мисли, па дури и чувството на паника.
Хорор филмовите можат да имаат и позитивен ефект
И покрај можните ризици, експертите нагласуваат дека хорор филмовите не мора да бидат штетни.
За многу луѓе тие претставуваат безбеден начин за соочување со стравот. По интензивно искуство без реална опасност, многумина чувствуваат олеснување, задоволство и зголемена самодоверба.
Според Healthline, ваквите искуства можат да придонесат за развивање чувство на психолошка отпорност.
Винстон дури смета дека кај одредени лица кои се лекуваат од анксиозни нарушувања, хорор филмовите можат да имаат и терапевтска улога, бидејќи помагаат во прифаќањето на непријатните емоции како нешто што не претставува реална опасност.
Сè зависи од личните граници
Влијанието на хорор филмовите зависи од чувствителноста на поединецот, неговата емоционална состојба и зачестеноста на гледањето.
Експертите предупредуваат дека долготрајните филмски маратони можат дополнително да го зголемат стресот и да го нарушат сонот.
Заклучокот е едноставен: за повеќето луѓе, повременото гледање хорор не претставува проблем – сè додека не влијае врз сонот, расположението и нивото на анксиозност.
Доколку по гледањето забележите несоница, кошмари, немир или зголемена анксиозност, можеби е време да ја намалите фреквенцијата или да изберете помалку интензивни содржини.
Како и кај секоја форма на забава, најважно е да ги препознаете сопствените граници и да го ставите менталното здравје пред краткотрајниот адреналински наплив.
