Печените костени се омилен есенски деликатес, но нивните диви двојници можат да предизвикаат труење. Еве на што да обрнете внимание и зошто изгледот понекогаш може да измами.
Есента е сезона на костените, но не секој сјаен кафеав плод е наменет за јадење. Јадливиот и дивиот костен припаѓаат на различни растителни родови, а нивната замена може да предизвика здравствени проблеми.
Дивиот костен, кој често се среќава во парковите и по градските дрвореди, е отровен при консумирање. Француската агенција за безбедност на храната ANSES предупредува дека неговото голтање може да предизвика болки во стомакот, гадење, повраќање и иритација на грлото.
Како да ги разликувате?
Најдобро е да се разгледаат и плодот и неговата надворешна бодликава обвивка.
Јадливиот костен (Castanea sativa) има густо распоредени, долги и тенки боцки. Во обвивката обично има повеќе плодови, кои имаат карактеристичен зашилен врв, понекогаш со мало праменче.
Дивиот костен (Aesculus hippocastanum) има зелена обвивка со поретки и пократки боцки. Во неа најчесто има еден крупен, заоблен плод, со сјајна кафеава површина и светла дамка.
Овие разлики помагаат при препознавањето, но една карактеристика не е доволна за сигурна идентификација. Не пробувајте непознат плод за да утврдите дали е јадлив. Ако се сомневате, не го консумирајте и побарајте помош од познавач на растенија.
Зошто дивиот костен не е за јадење?
Дивиот костен содржи токсични соединенија. Покрај дигестивни тегоби, во потешки случаи се пријавени слабост, поспаност, нарушена координација и други сериозни симптоми.
Посебно внимание е потребно кај малите деца, кои често ги собираат плодовите за игра или декорација. Собраните диви костени треба да се чуваат надвор од нивниот дофат и да им се објасни дека не се храна.
Што ако некој голтне див костен?
Отстранете ги видливите остатоци од устата и, ако лицето може безбедно да ја исплакне, нека ја исплакне со вода и нека ја исплука.
Побарајте совет од лекар или токсиколошка служба, без да чекате да се појават тегоби. При отежнато дишење, колапс или други сериозни симптоми, веднаш побарајте итна медицинска помош.
Што содржат јадливите костени?
Јадливите костени се разликуваат од оревите, лешниците и бадемите по тоа што содржат помалку масти и повеќе скроб. Обезбедуваат и растителни влакна, а свежите плодови содржат витамин Ц. Количината на овој витамин се намалува при термичка обработка.
Можат да се јадат печени или варени, а се користат и за пире, супи и десерти. Начинот на подготовка зависи од вкусот и јадењето што го подготвувате.
Пред употреба отфрлете ги мувлосаните, скапаните и плодовите со непријатен мирис. Но, запомнете: свежиот изглед не е доказ дека костенот е јадлив.
Најважниот чекор до безбедно есенско уживање е сигурното препознавање на видот — уште пред костените да завршат во тенџерето или во рерната.
