Нова научна студија укажува дека изложеноста на одредени таканаречени „вечни хемикалии“ може да биде поврзана со забрзано биолошко стареење, особено кај мажите на средна возраст.
Истражувачите предупредуваат дека некои од поновите соединенија од оваа група сè уште не се доволно испитани, и покрај нивната широка употреба.
Студијата, објавена во научното списание Frontiers in Aging, се фокусира на супстанциите PFNA (перфлуорононанска киселина) и PFOSA (перфлуорооктан сулфонамид), дел од поширокото семејство на PFAS – пер- и полифлуороалкилни супстанции, познати како „вечни хемикалии“.
Хемикалии што траат со векови
PFAS се користат уште од средината на 20 век во различни производи – од нелепливи тави и тапациран мебел до пакување храна и пени за гаснење пожар. Овие соединенија се дизајнирани да бидат исклучително издржливи.
Силните врски помеѓу јаглеродот и флуорот ги прават отпорни на топлина, вода, оган и корозија, што им овозможува да останат во животната средина со децении, па дури и со векови.
Нови варијанти ја заобиколуваат регулативата
Иако дел од постарите PFAS соединенија се веќе регулирани на меѓународно ниво, научниците предупредуваат дека производителите создаваат нови варијанти кои ги заобиколуваат постојните правила.
Се проценува дека повеќе од 12.000 различни PFAS соединенија сè уште се користат на пазарот, а за многу од нив ефектите врз здравјето на луѓето остануваат недоволно истражени.
Главниот автор на студијата, епидемиологот Xiangwei Li од Shanghai Jiao Tong University, предупредува дека некои од поновите PFAS не се нужно побезбедни алтернативи.
„Нашите резултати укажуваат дека дел од овие нови соединенија не се нискоризични замени и бараат сериозно внимание во однос на нивното влијание врз здравјето и животната средина“, изјави Ли.
Истражување базирано на примероци од крв
Тимот анализирал податоци од 326 учесници од американското национално истражување за здравје и исхрана (NHANES), спроведено од 1999 до 2000 година. Во примероците од крв биле измерени концентрации на 11 PFAS соединенија.
Научниците ја проценувале биолошката возраст на испитаниците со помош на 12 таканаречени „епигенетски часовници“, кои ги следат биохемиските промени во ДНК поврзани со стареењето.
Резултатите покажале дека PFNA и PFOSA биле присутни во крвта кај околу 95 проценти од учесниците.
Посилен ефект кај мажите
Кај мажите на возраст од 50 до 64 години, повисоките концентрации на PFNA биле поврзани со побрзо епигенетско стареење. Интересно, ваква поврзаност не била забележана кај жените.
Според истражувачите, една од можните причини е влијанието на животните навики, како што е пушењето, кое може дополнително да ги засили штетните ефекти на загадувачите.
Чувствителен период во животот
Коавторката на студијата, епидемиологот Yaqian Xu од Shanghai Jiao Tong University, нагласува дека средната возраст е период кога организмот станува поранлив на фактори што го забрзуваат стареењето.
Иако студијата не докажува директна причинско-последична врска, резултатите укажуваат на потенцијално загрижувачка поврзаност меѓу изложеноста на PFAS и процесите на биолошко стареење.
Како да се намали изложеноста
Истражувачите советуваат дека поединците можат да ја намалат изложеноста на овие хемикалии со ограничување на консумацијата на силно спакувана храна и со избегнување загревање на пакувања за брза храна во микробранова печка, бидејќи некои од тие материјали можат да содржат PFAS.
