Светот се приближува кон опасна климатска пресвртница што би можела трајно да ја промени планетата, предупредуваат научници во најново истражување објавено во списанието One Earth.
Според нив, клучни климатски системи – од ледената покривка на Гренланд до дождовната шума на Амазон – се на работ на колапс.
Домино ефект со глобални последици
Истражувањето ги анализира таканаречените „пресвртни точки“ – критични прагови по чие надминување може да се активира домино ефект. Колапсот на еден систем може да повлече и други, туркајќи ја планетата кон неповратна состојба на екстремно затоплување.
Најлошото сценарио, познато како „стаклена градина на Земјата“, предвидува долгорочно зголемување на глобалната температура за три до четири степени Целзиусови над прединдустриското ниво.
Иако бројката изгледа умерено, научниците предупредуваат дека последиците би биле катастрофални.
Што значи затоплување од 3–4 степени?
Таквото зголемување би предизвикало:
-
забрзано топење на ледените покривки
-
драматично покачување на нивото на морињата
-
поекстремни топлотни бранови и долгорочни суши
-
неповратно уништување на клучни екосистеми
Во такви услови, економските и општествените системи би престанале да функционираат како што ги познаваме денес.
Планетата веќе во алармантна состојба
Научниците посочуваат дека глобалните температури се највисоки во последните 125.000 години, додека концентрацијата на јаглерод диоксид е на највисоко ниво во последните два милиони години.
Дополнително, климатските промени се одвиваат побрзо отколку што предвидуваа голем дел од досегашните модели.
Дури и надминување на неколку пресвртни точки би можело да ја турне Земјата кон опасна климатска траекторија.
Најсиромашните ќе ја платат највисоката цена
Особено загрижува фактот што најраните и најтешките последици ќе ги почувствуваат најсиромашните региони во светот – токму оние што имаат најмал придонес во емисиите и најмалку ресурси за адаптација.
Во меѓувреме, одлуките што ја одредуваат иднината на климата се носат во најбогатите економии.
Истражувачите предупредуваат дека земјите во развој продолжуваат да инвестираат во инфраструктура за јаглен и гас, а глобалните субвенции за фосилни горива се на рекордно високо ниво. Геополитичките тензии и ослабените климатски обврски во некои големи економии дополнително го забавуваат процесот на намалување на емисиите.
Прозорецот за задржување на глобалното затоплување под критичните прагови, велат тие, брзо се затвора.
Траекторија или неповратна состојба?
Научниците прават разлика меѓу „стаклена градинарска траекторија“ – процес што сè уште може да се запре – и „стаклена градинарска состојба“, во која планетата трајно би влегла во екстремно затоплување со многу повисоко ниво на морето.
Превенцијата е далеку поизводлива отколку обидот за враќање назад откако ќе се премине точката без враќање.
Тежината на ризиците, како и неизвесноста околу нивниот точен тек, според научниците, бараат итни и решителни мерки, како и многу подлабоко глобално истражување и координирана акција.
