Карпеста структура широка околу 60 километри, формирана пред приближно 4,2 милијарди години, нуди нови докази дека Месечината некогаш имала сопствено магнетно поле.
Длабоко под површината на далечната страна на Месечината, научници идентификувале огромна карпеста структура што е погуста и посилно магнетизирана од околниот терен. Откритието може да помогне во разрешувањето на една долгогодишна научна дилема: дали Месечината во својата рана историја создавала сопствено магнетно поле и како функционирал тој процес.
Според студијата објавена во списанието Science Advances, структурата се наоѓа во регионот Дјуар и најверојатно претставува остаток од древен вулкански комплекс. Истражувачите проценуваат дека е широка околу 60 километри и дебела приближно девет километри.
Нивното објаснување е дека магмата се ладела и се стврднувала под површината, при што карпите го зачувале магнетниот запис од тогашното поле на Месечината. Проценетата старост на формацијата — околу 4,2 милијарди години — ја прави значаен извор на информации за најраните фази од нејзиниот развој.
Докази за поле послабо од денешното Земјино
Авторите проценуваат дека магнетното поле во времето кога се формирала структурата можело да има јачина од приближно една петтина до една третина од денешното магнетно поле на Земјата.
Земјиното поле се создава преку движењето на електропроводливиот течен метал во надворешното јадро, процес познат како геодинамо. Тоа ја обликува магнетосферата, која ја ограничува директната изложеност на планетата на наелектризираните честички од сончевиот ветер.
Научниците сметаат дека сличен механизам можел да дејствува и во внатрешноста на Месечината. Денес таа нема глобално магнетно поле како Земјата, но делови од нејзината кора сè уште носат траги од древна магнетизација.
Дебата што трае од мисиите „Аполо“
Прашањето за месечевото магнетно поле е отворено уште од 1970-тите, кога астронаутите од мисиите „Аполо“ донесоа карпести примероци со зачувани магнетни сигнали.
Според коавторката Ана Мителхолц од ЕТХ Цирих, долго време преовладувало мислењето дека месечевото динамо било активно во периодот од пред околу 4,25 до 3,5 милијарди години. Сепак, дел од поновите анализи на примероците не пронашле јасни магнетни докази за тој период, што повторно ја отворило дебатата.
Новото истражување нуди поинаков пристап: наместо да се потпира на карпи донесени на Земјата, тимот анализирал мерења направени од орбитата на Месечината.
Ова е значајно бидејќи магнетниот запис во поединечните примероци може да биде изменет од загревање, удари или условите на нивното чување и обработка. Различните резултати затоа не мора секогаш да значат дека древното магнетно поле не постоело.
Магнетни и гравитациски мерења во еден модел
Истражувачите користеле податоци од мисиите „Лунар проспектор“ и GRAIL на НАСА, како и од јапонската сонда „Кагуја“.
Клучниот чекор бил комбинирањето на магнетните и гравитациските мерења во заеднички модел. Гравитациските податоци помогнале да се проценат густината и обликот на подземната формација, додека магнетните мерења ја покажале нејзината магнетизација.
Со тоа, тимот добил поцелосна слика за структурата што се крие под површината, наместо да го толкува само магнетниот сигнал.
Според коавторот Адриен Броке од Германскиот воздухопловен центар, ваквите истражувања се важни за разбирањето на раната геолошка историја на Месечината, вклучувајќи ги нејзиното ладење и некогашната вулканска активност.
Светлите „месечеви вртлози“ како дополнителна трага
Во истражувањето биле разгледани и таканаречените месечеви вртлози — светли, неправилни шари на површината што често се појавуваат во области со магнетни аномалии.
Една од главните хипотези е дека локално магнетизираните карпи го пренасочуваат сончевиот ветер и го намалуваат неговото влијание врз површината. Така, овие области би можеле подолго да ја задржат својата посветла боја.
Водечкиот автор Си Јанг од ЕТХ Цирих посочува дека понатамошното проучување на овие шари може да помогне во препознавањето области со намалена изложеност на сончевиот ветер, што би било корисно за идните лунарни мисии.
Откритието отвора нови прашања
Иако резултатите ја зајакнуваат тезата за рано месечево динамо, тие не покажуваат колку долго тоа било активно. Останува нејасно и како релативно малото јадро на Месечината можело да создава и одржува толку силно поле.
Други истражувања разгледуваат можни објаснувања, меѓу кои привремено засилување на полето по големи астероидни удари или промени во внатрешноста поврзани со топење карпи богати со титаниум.
Клер Николс од Универзитетот во Оксфорд, која не учествувала во студијата, смета дека новите резултати се дополнителен аргумент за продолжување на истражувањата преку мисии како „Артемис“ и „Чанг’е“.
Разбирањето на оваа историја има значење и надвор од Месечината. Тоа може да помогне да се утврдат условите под кои други мали небесни тела можат да создаваат сопствени магнетни полиња — и да понуди нови сознанија за развојот на планетите и нивните сателити.
