Од гледна точка на наставникот – Инклузија

435

Dejan Kreculj е професор по физика и основи на техниката  и вработен е како наставник на техничкото и информатичко образование и основи на информатиката и сметководството во основното училиште. Во текстот што следува, зборува за тоа како инклузијата  влезе во неговата  училница.

На голем број на колеги кои присуствувале на јунскиот Парламент на  учителите, имале можност, во една од групите која работела на факултетот за наставници,да го презентираат трудот под наслов “Бокиева насмевка или како инклузијата благодарение на семинарот дојде во мојата училница.” Тоа беше интимно, а на моменти емоционално, промислување на практиката на инклузивното образование, всушност неговото доживување и проживување како резултат на еден семинар кој го смени долгогодишниот личен став на наставниците од основните училишта.

Прилогот во врска со работата го поднесов во форма на презентација. Иако на прв поглед неформално започнува со цитат од делата на Мирослав Антиќ, чувствувам потреба да го оправдам, бидејќи сум емотивно врзан за голем број на длабоко шокантни зборови како роден Панчевец и знаејќи за тоа од приказните на мојот починат татко. Во оловните, воени денови, во истата клупа на панчевачката гимназија седеа две Мирослави. Едниот тие го нарекува Мирко. Тоа беше татко ми, подоцна до пензија омилен наставник за идните генерации на метални гимназијалци, а вториот Мика, чичко Мика Антиќ, безвременска литературна легенда на војводинска рамнина. Затоа мојата исповед ја почнав со извадокот од неговото дело “Кога бев мургав”:

“Во тие дамнешни и далечни времиња, кога бев дете, во основно училиште имав другар по име Миле Петровиќ, мал Циганин, кој го нарекуваа Миле Глупавиот или како што се вели на цигански: Миле Дилеа. Многу Цигани се нарекуваат Николиќ, Петровиќ, Јовановиќ, многумина и денес се нарекуваат Миле, но оној мојот пријател, Миле Дилеа, беше и сѐ уште е, нешто поинакво од сите други.Тој беше убиен од страна на фашистите во 1942 година во Втората светска војна. Погребан е некаде во селото на Јабука, кај Панчево, во голема заедничка гробница на безимени жртви. Две могили на рамницата на дното на некогашното Панонско Море, личат на два големи острови кои  ги заплиснува големо ниско небо на јужниот Банат. Понекогаш и јас се враќам таму, палам свеќа и плачам.Иако најмал во паралелката, Миле секогаш седеше во последната клупа како да некому му  пречи, како да е нешто различен од другите деца. Го тепале сите по ред, без причина, едноставно, затоа што е Циган. Секогаш кога некој ќе украде нешто, Миле беше тепан без да има вина. Владееше верувањето дека е зол, заради тоа што имаше криви очи и дека ноќе се дружи со демони. Еден ден, кога работите ескалираа, го преместив Миле покрај себе во првата клупа и  се тепав, заради него до крв. Го прогласив  за својот другар. Се преправав  дека сум кривоглед кога ги плашевме другите деца. Тој ме научи цигански, па двјцата  зборувавме  нешто што никој не го разбира и бевме важни и мистериозни. Бев сосема нежно момче, со руса коса и кукавица, но одеднаш во мене се разбуди ѓаволот и јас тепав сѐ по ред, дури и најсилните. Со денови доаѓав дома крвав и искинат. Ми ја шутираа торбата по калта. Ме напаѓаа, а понекогаш и петмина наеднаш. Но јас издржав.”

Во мојата училница, некаде во задната клупа седеше Бојан  или Боки како што од милност неговите пријатели го викаат. Тивко, ненаметливо момче кое секогаш кога ќе му се  приближам, со раката  ја криеше, својата единствена  тетратка. И така  од недела во недела, кога е во училиште.

Како и да е, иако предметот кој го предавам речиси три децении, Техничко образование, проследено со непрестајни  реформи уште во времето кога почнав да работам, подразбира индивидуален пристап кон детето, давање слободата на самостојно создавање и евалуација на постигнувањата во согласност со личните, поединечните способности, инклузијата како идеја од самиот почеток за мене беше туѓа и одбивна. Верувам дека една од причините и ригидност која расте во човек, со возраста и искуството, сакал да го признае тоа или не. Од литературата знам многу работи за неа, но … да, но сепак  “тоа не е за мене.” Тогаш нешто ме поттикна и  промени, признавам  и во мојата идна работа. Тоа беше брилијантно одржан семинар, со водителки – колеги кои не доаѓаат “од некаде погоре,” туку веќе следниот ден  се враќаат во своите училници, нивните животни искуства направија и јас сесрдно да им помогнам и да се заложам за инклузијата, да се обидам сам да направам ИОП и започнам да работам  по него. На кратко – сѐ што научив на семинарот ме придвижи да преточам  во пракса.

Иако новина во мојата досегашна работа, ИОП кој го направив со младите колеги, одделенските  раководители, а потоа  и со професорот по математика  тогаш првиот и единствениот ученик  со кого јас така работев, се покажа, според мое мислење, како извонреден. Боки почна редовно да доаѓа на мојот час. Тоа се, според распоредот, 5ти и 6ти час, што претходно му даваше повод или да не дојде на нив, да замине по 4 час дома или од различни причини бара  да замине (“го боли главата “, “заб го боли”, “тој е болен” …). Кога со неговиот ИОП му се овозможи  конкретна и за него, остварлива задача, веднаш стана поредовен во наставата и започна активно да учествува  во работата. Јас ги подготвував  неговите задачи на посебни А4 листови, тој црташе и работеше напорно за сѐ да постигне. Резултатите стануваа  очигледни. Исто така, од подготвениот материјалот , фотокопиранита мрежа на хартиен модел, изработил модел дома. Ниту релативно тенка хартија не била  проблем, а вежбата е реализирана. Тој не сакаше да ја обои  и тоа е  испочитувано. А голем чекор беше неговото вклучување во работата на групата која го правеше моделот на училишната зграда. Тој стана дел од тимот и тимски ја направија макетата.

Значи, она што го научив на семинарот беше корисно, можеби и применливо во пракса, впрочем како што и самиот семинар беше наречен “Креирање на индивидуални планови до инклузивна практика.” Не постои сомнеж дека професионалната добивка од овој семинар беше огромна за мене лично, а со тоа и за учениците со кои работам . Првата година тоа беше ученик во шесто одделение, следната се при дружи и Соња, а следните години  ќе бидат повеќе од нив.

Стратешката определба за инклузивно образование, обврзувачка со законска регулатива, се преточи  од обврска кон сопствен предизвик за осмислување и внимателна имплементација и евалуација на наставата. ИОП стана составен дел од подготвителната  настава и средство со кое на ученикот со кој работев, и сѐ уште работам,  помогна  да се оствари она што е во нивните способности. Проценка на ова придобивка е во оние моменти кога ученикот се радува на она што го изработи,  она што јас го подготвив, а и самиот се радувам и изненадувам кога гледам дека тој постигнал, понекогаш и повеќе отколку што  очекувам  од него. Срамежливата  насмевка на лицето на Бojaн ми го кажува тоа.

Ќе споменам, исто така, дека во корист на целната група би можеле од временската дистанца да процениме дека: во досегашната долгогодишна работа со учениците со коишто навистина треба да се работи по посебна програма сфатив дека ја согледав предавајќи им на учениците од кои четири беа со сериозно оштетен вид, една ученичка е родена глува, а две со само два или три прста на секоја рака. Сите го завршија нашето основно училиште и продолжија со редовното образование. Денес, тие се возрасни луѓе со своите семејства и работат. Згора на тоа една од нив неодамна дипломирала на Фармацевтскиот факултет. Како работевме – ние си знаеме. Беше со потешкотии, но тие воглавно се решавале во од, спонтано, несистематски. ИОП е затоа голема добивка за работа со нив, а со него се сретнав за прв пат на овој семинар.

Континуираното намалување на бројот на учениците во нашето училиште, како резултат на депопулацијата и економски уништениот Ковин, неизбежно доведе до тоа да се преполови бројот на учениците во споредба со времето кога започнав со работа. Тоа доведе до просторни и материјални промени, така што кабинетот за техничко образование е укинат, па се премина на работа по училниците. Од друга страна, една училница е опремена со компјутери, која им овозможува реализација на дел од програмата, но е исто така наменет простор за практична работа, бидејќи сè е направено во училницата за општа намена.

Второ на што би укажал, без да навлегувам во прашањата на другите наставни предмети, како автор на многу методолошки прилози во оваа тема и коавтор на книгата мислам дека  се чувствува потреба за методиски прирачник со  задачи, идеи, нацрти и интересни материјали кои наставниците би можеле да ги користат во инклузивната практика. Се разбира, за тоа е потребно време, а моделот  треба да се бара во начинот на настанувањето на неколку децениската  култна збирка на задачи за средношколска математика на колегата Богослав Вени. Верувам дека не грешам кога велам дека во моментов има огромен дисбаланс во квантитетот и квалитетот на методолошките статии, примери на најдобри практики, во корист на помладите деца, а на сметка на постарата возраст. Повеќето од нив се од областа на одделенска настава, додека предметната е во зачеток. На семинарот имаше многу нешта за работа на наставниците, додека  на предметните наставници им е оставено да размислуваат како овие знаења и вештини да се применуваат во наставата на нивниот наставен предмет. Портфолиото со наслов исто како и на овој прилог е пионер од такви материјали, а освен  на изложбата, додека презентирав, видов како колегите со внимание го прелистуваат. Тоа го сфатив како потврда на сопствениот заклучок и валидноста на идејата што ме наведува да продолжам  со работата.

Не знам колку тоа ќе биде сфатено  како важно, но би спомнал дека ученикот со кои почнав да работам по ИОП уште нередовно присуствува на училиште, меѓутоа секогаш во вторник доаѓаше. Претпоставувам дека погодивте – тој ден Бојан има час со мене. Уште една анегдотска белешка која сакам да ја пренесам е од моментот кога ги направивме макетите на куќичките. Како што реков, тоа се последните часови и учениците од шесто одделение беа уморни, гладни и деконцентрирани, особено во попладневните часови, зиме, кога веќе надвор беше темно. Затоа  ги мотивирав да работат на модели, а поради тоа што во одделението има многу ученици – патници, им ветив дека тие кои ќе ја изработат  вежбата успешно, можат да тргнат порано. Тоа е обично само околу 5 минути, но сепак е награда. Пред тоа беше веќе утврдено дека Бојан е на 5 час, ако воопшто остане, но потоа доброволно заминува. Сега, кога заѕвони ѕвончето за крајот на 5 час, на излезот од  училницата ми  пријде и праша дали може да остане до крајот на 6 час за да ја заврши вежбата. Сакаше, остана и направи.

И така со еден семинар инклузијата дојде во мојата училница, бидејќи во неа седи Бојан во чии очи и блажена насмевка гледа дел на овој фатум.