Распоредот на прочуените моаи можеби е тесно поврзан со еден од најважните ресурси на островот — достапноста на слатка вода.
Монументалните камени статуи на Велигденскиот Остров со векови предизвикуваат љубопитност. Освен прашањето како биле изработени и пренесувани, научниците истражуваат и зошто биле поставени на одредени места.
Истражувачи од Универзитетот Бингамтон во САД укажуваат на можно објаснување: близината до крајбрежните извори на слатка вода, пренесува Indy100.
Нивните сознанија помагаат подобро да се разбере распоредот на спомениците, но не значат дека е откриена единствената причина за нивното подигнување.
Водата како клучен ресурс
Рапа Нуи, како што е познат Велигденскиот Остров, има порозна вулканска подлога. Дождовницата брзо навлегува во земјата, наместо да создава постојани површински водотеци.
Дел од подземната вода се движи кон брегот и избива на места каде што копното се среќава со океанот. Појавата е особено забележлива при осека.
Таму слатката вода може да се меша со морската, создавајќи зони со пониска соленост. Според истражувачите, ваквите крајбрежни извори имале важна улога во снабдувањето на некогашните островски заедници со вода.
Што открива распоредот на спомениците?
За да ја испитаат поврзаноста, научниците ги споредувале местата со достапна слатка вода со локациите на камените споменици.
Забележале дека тие често се наоѓаат во близина на вакви извори. Според антропологот Карл Липо од Универзитетот Бингамтон, познавањето на подземните води го прави распоредот на спомениците поразбирлив.
На остров со ограничени водни ресурси, пристапот до вода можел да влијае врз секојдневниот живот, местоположбата на заедниците и просторите со посебно општествено значење.
Зошто европските посетители мислеле дека жителите пијат морска вода?
Истражувачите посочуваат и на историски записи од европските посетители во XVIII век. Во некои од нив се опишуваат мештани што навидум пиеле вода од морето.
Можно објаснување е дека користеле крајбрежни места каде што подземната слатка вода се мешала со океанската, па водата била значително помалку солена.
Тоа, сепак, не значи дека морската вода е безбедна за пиење. Историските описи се однесуваат на специфични локални услови, а не на обична океанска вода.
Моаите имале и симболична улога
Камените статуи се препознатлив белег на културата на Рапа Нуи. Се поврзуваат со почитувањето на предците и со важни личности во островските заедници.
Нивната близина до изворите на вода не го исклучува религиозното и општественото значење. Напротив, покажува дека практичните потреби и симболичните простори можеле да бидат тесно поврзани.
Затоа, наодите нудат објаснување за изборот на локациите, без да ја сведуваат целата улога на моаите на обезбедување вода.
Нов поглед кон животот на Рапа Нуи
Истражувањето отвора и пошироко прашање: како заедниците со ограничени ресурси успевале да се организираат и да изведат толку големи градителски зафати?
Подобро разбирање на пристапот до вода може да помогне во проучувањето на нивната соработка, секојдневие и општествена организација.
Врската меѓу водните извори и спомениците е важен дел од оваа слика. Сепак, приказната за моаите останува спој од животни потреби, верувања и културни традиции.
Извор: Indy100, според истражувања на научници од Универзитетот Бингамтон.
