Луѓето уште од најрана возраст учат дека имаат пет основни сетила – вид, слух, допир, вкус и мирис.
Но, сè повеќе научни истражувања укажуваат дека постои уште едно, помалку познато сетило, кое игра важна улога во секојдневното функционирање на организмот и може да биде тесно поврзано со менталното здравје.
Станува збор за интероцепцијата – способноста на мозокот да ги препознава и толкува сигналите што доаѓаат од внатрешноста на телото.
„Внатрешен аларм“ на организмот
Интероцепцијата ни овозможува да ги почувствуваме сопствените отчукувања на срцето, дишењето, гладот, жедта, телесната температура и мускулната напнатост – процеси што постојано се случуваат, но најчесто не сме свесни за нив.
Психолозите Џенифер Марфи од Универзитетот „Ројал Холовеј“ во Лондон и Фреја Прентис од Универзитетскиот колеџ во Лондон уште во 2022 година посочија дека ова сетило е од суштинско значење за правилното функционирање на сите телесни системи.
Кога организмот ќе забележи нарушена рамнотежа, интероцепцијата испраќа сигнали што нè поттикнуваат да реагираме – да испиеме вода кога сме жедни, да се разладиме кога ни е жешко или да внесеме храна кога сме гладни.
Можно влијание врз анксиозноста и депресијата
Во последните години научниците сè повеќе ја истражуваат врската меѓу интероцепцијата и менталното здравје.
Според досегашните сознанија, начинот на кој ги доживуваме сопствените телесни сигнали може да биде поврзан со анксиозност, депресија, посттрауматско стресно нарушување (ПТСН) и нарушувања во исхраната.
На пример, лице со анксиозност може силно да го почувствува забрзаното чукање на срцето во стресна ситуација, што дополнително го засилува чувството на страв и вознемиреност.
Жените и мажите различно ги чувствуваат сигналите од телото
Анализа на 93 научни студии, објавена во 2022 година, покажала дека постојат разлики во интероцепцијата меѓу мажите и жените.
Истражувањето сугерира дека жените, во просек, имаат помала точност при препознавање на одредени внатрешни сигнали, особено оние поврзани со работата на срцето.
Научниците сметаат дека ова би можело делумно да објасни зошто анксиозноста и депресијата се почести кај жените по пубертетот, иако нагласуваат дека причините се многу покомплексни.
Подобрата свест за телото носи постабилно расположение
Дополнителни докази доаѓаат од неодамнешна студија објавена во списанието eBioMedicine, која го испитувала влијанието на гладот врз расположението.
Резултатите покажале дека лицата со подобро развиена интероцепција полесно го одржуваат емоционалниот баланс, дури и кога се гладни.
Главниот автор на истражувањето, медицинскиот психолог Нилс Кромер од Универзитетот во Тибинген, истакнува дека овие лица не чувствуваат помалку глад, туку подобро ги препознаваат и регулираат сопствените реакции.
Истражувањата за анорексијата откриваат важни сознанија
Научници од UCLA спровеле истражување со лица кои боледуваат од анорексија нервоза, користејќи специјална вибрирачка капсула што испраќа сигнали од желудникот.
Резултатите покажале дека кај овие пациенти мозокот поинаку ги обработува сигналите што доаѓаат од дигестивниот систем, дури и по закрепнувањето и враќањето на нормалната телесна тежина.
Според водечкиот автор Сахиб Калса, проблемот не е во игнорирањето на сигналите за глад, туку во нивната изменета обработка во нервниот систем.
Не сите научници се согласуваат
И покрај сè поголемиот интерес за интероцепцијата, дел од научната заедница предупредува дека поимот можеби се користи премногу широко.
Во труд објавен во списанието Frontiers in Psychology во 2024 година, група истражувачи предводени од когнитивниот научник Феликс Шолер од МИТ дури провокативно тврдат дека „не постои такво нешто како интероцепција“.
Нивната цел не била да го негираат постоењето на внатрешните телесни сигнали, туку да укажат дека под истиот термин често се опфаќаат различни физиолошки и психолошки процеси кои не секогаш треба да се разгледуваат како една целина.
Дали луѓето имаат повеќе од пет сетила?
Некои експерти сметаат дека традиционалната поделба на пет сетила е премногу поедноставена.
Бери Смит од Универзитетскиот колеџ во Лондон проценува дека човекот би можел да има дури 33 различни сетила, иако околу ова прашање сè уште не постои научен консензус.
Она што е извесно е дека човечкиот организам постојано обработува многу повеќе информации отколку што сме свесни. Затоа, научниците веруваат дека подоброто разбирање на интероцепцијата во иднина би можело да придонесе за развој на нови терапии, поуспешно лекување на психолошките нарушувања и подлабоко разбирање на сложената врска меѓу мозокот и телото.
