Етнички и демографски промени во Скопје во педесеттите години на минатиот век

2213

Податоците од пописите на населението направени по балканските војни до 2002 година, говорат за брзиот демографски развој на Скопје, но и за етничкото и верското шаренило на овој град за кое може да се каже дека е повеќевековна константа. Ако во 1914 во Скопје живееле само 47.384 жители (во скопската околина 51.364 жители), со пописот во 2002 година беа изброени 506.926 жители. Со оглед на тоа дека попис на населението не е направен 14 години, а градот забрзано расте, се претпоставува дека сега бројот на жителите е многу поголем од оној во 2002 година, пишува МИА.
Пописот од 1921 година покажал дека во градот живееле само 40.666 жители (22.135 православни, 937 католици, 15.609 муслимани, 1.868 Евреи, 86 протестанти и 31 гркокатолик). Мнозинството од православното население го сочинувале Македонците, а Турците биле значајно малцинство во Скопје.

Но, како најкарактеристичен период за големи демографски и етнички промени во градот Скопје и скопската околија, истражувањето на историчарот д-р Борче Илиевски, универзитетски професор од Филозофскиот факултет при УKИМ, покажало дека тоа биле педесеттите години на минатиот век.

Иселување на Турците

Според истражувањето на професорот Илиевски, бројот на населението брзо се зголемил и во периодот 1948-1961 година. Само во градот се зголемил за речиси 80.000 жители.

– Значаен фактор кој влијаел врз етнодемографската структура на градот и областа е иселувањето на дел од Турците и другите муслимански популации и населувањето на многубројни доселеници од косовско-метохиската област и од Санџак, како и од другите делови на Македонија. Градот забрзано ја менувал својата физиономија како последица на брзото зголемување на бројот на неговите жители. Овие доселеници најмногу биле сконцентрирани во старото градско јадро или, пак, во периферните населби на градот каде што живееле во супстандардни живеалишта, најчесто во диво изградени населби. Поради масовното доселување се јавиле низа негативни последици како и економски и здравствени проблеми, растел и бројот на невработени.

Во анализите на раководството во Македонија веќе во средината на педесеттите се констатира дека масовното доселување во Македонија, а особено во Скопје претставувало сериозен проблем – забележува професорот во своето истражување за етничките и демографските промени на Скопје во педесеттите години на минатиот век.
Според податоците до кои дошол историчарот Илиевски, по 1953 година доаѓа до значително зголемување на поднесените молби за отпуст од југословенско државјанство.

– Само во 1954 година биле поднесени 17.396 молби, што е за речиси десетпати повеќе во однос на периодот 1951-1953 година. Во Скопската околија, на пример, во текот на 1954 и 1955 година биле поднесени 14.216 молби за отпуст од државјанство, од кои 11.881 биле од градот, вели професорот.

Масовното продавање на имотот од страна на градските Турци, влијаело ова прашање да се разгледува и на највисоко рамниште. Историчарот Илиевски наведува дека, се предвидувале разни мерки од страна на општествените и партиски фактори, кои најчесто не се применувале во практика.

Тој посочува еден партиски документ од 1957 година, во кој се вели: „Во Скопје за да се полесно реши генералниот регулационен план и донекаде спречи непожелното и неоправдано имигрирање на население од внатрешноста и од АО Kосмет, во границите на можностите се преземени мерки да имотот на турското малцинство првенствено се понуди на откуп на Народниот одбор така да досега се откупени преку 170 куќи“.

– Доселувањето во Македонија од другите делови на државата било обусловено со процесот на иселување во Турција. Населението што сакало да емигрира во Турција не можело да добие отпуст од државјанство во Србија или Црна Гора. Токму затоа тие се доселувале во Македонија од каде по извесен период можеле да добијат отпуст од југословенско државјанство, со што се отворал патот за добивање турско државјанство и иселување во Турција – забележува професорот.

Продолжува на страна 2