Сите мислеле дека на банкнотата има рудар кој му се пожалил на Тито дека му треба поголема лопата, но не само што не бил, туку и ликот воопшто не е рудар.
Според легендата, на познатата банкнота на југословенскиот динар со насмеан рудар, е прикажан исто толку познатиот рудар Алија Сиротановиќ, само што тоа не е тој. Не само што Алија, поранешниот државен рекордер во ископ на јаглен, го нема на банкнотата, туку прикажаниот лик воопшто не е рудар.
Имено, станува збор за Ариф Хералиќ, Ром од Зеница, чија насмевка го одбележа времето на подемот и надежта во повоена Југославија, додека банкнотата на Сиротановиќ го одбелажа падот на федералната заедница и почеток на нов крвав конфликт.
Хералиќ бил леар, работник на високи печки, чиј живот го одбележале низа трагедии. Во Зеница дошол од Маглај, каде што за време на Втората светска војна усташите убиле педесетина членови од неговото семејство, а пред негови очи татко му и браќата. Живеел скромно во населбата Црквице во Зеница, а од дванаесетте деца што ги имал до училишна возраст, преживеале само седум. Бројни трагедии го турнале во алкохолизам, а подоцна и во тешка беда. Починал во 1971 година.
Неговиот лик, кој најпрвин бил на банкнотата од 1.000 југословенски динари, а подоцна, поради деноминација и редизајн, на банкнотата од 10 динари, беше забележан од Никола Бибиќ, фотограф на белградската „Борба“ во 1954 година. Популарниот „сом“ требаше да симболизира среќен и задоволен работник во младата југословенска индустрија, сето она што несреќниот Ариф никогаш не бил.
Алија, рудар во босанскиот рудник за јаглен Крека, бил дел од кампањата за штрајк во рударството што преовладувале во комунистичките земји по Втората светска војна. Со ископување на 17 тони јаглен во една смена, тој наводно го надминал Русинот Алексеј Стаханов, кој од 1935 година се смета за недостижен рударски модел.
Иако овој неформален натпревар во рударството бил актуелен за време на најжестокиот конфликт меѓу Тито и Сталин, ликот на Алија завршил на банкнотата од 20.000 динари дури во 1987 година и останал многу краток, бидејќи банкнотата е повлечена од употреба во монетарната реформа на Анте Марковиќ.
Ликот на Ариф бил многу далеку попознат, но анегдотите од животот и биографијата на Сиротановиќ беа многу повесели и посоодветни за целите на политичката пропаганда, а тоа е причината за честото мешање на овие двајца работници.
Најпознатата анегдота е кога, наводно, при посетата на Тито во рудникот Алија, му се „пожалил“ на маршалот за условите за работа со зборовите:
„Ми треба поголема лопата за подобро да работам“.
Иако, всушност, основната алатка на Алија била пневматска дупчалка, а не лопатата, легендата вели дека Алија за себе исковал лопата двојно поголема од другите во рудникот и на тој начин продолжил да руши рекорди во експлоатација на јагленот.
Тој го одбил понудениот стан во Бреза и им го дал на оние кои немале обезбедено сместување, а кога од Тито добил „автомобил пожелба“ одбрал Фиќо. Неговите потомци и денес со задоволство зборуваат за него.
„Кога умре Тито, дедо плачел три дена“, вели неговата внука во интервју за загрепска Арена.
Денеска улица во Бреза го носи името на овој рудар, а неговата биста стои околу рудникот. Починал во 1990 година, повторно симболично, во време кога исчезнувала и државата во чија пропагандна бајка бил еден од најпознатите херои.
