Замислете стогодишник кој е потполно здрав до последните неколку недели од животот. Тоа е она што ние луѓето го сакаме, а лилјаците го имаат.
Bram Stoker, креаторот на Дракула, фиктивно ги поврза бесмртните вампири и лилјаците, но во едно можеби бил во право. Генетичарката Emma Teeling, која ја проучува исклучителната долговечност на лилјаците со надеж дека луѓето ќе имаат корист од тоа, верува дека “можеби сето тоа е во крвта”.
Телинг е научник од Универзитетот во Даблин, кој со Организацијата за заштита на Bretagne Vivante, проучува лилјаци кои живеат во руралните училишта и црквите во Bretagne.
Не само што лилјаците живеат подолго од животните со нивната големина, тие остануваат здрави многу подолго, така што патогените како ебола или коронавирус не можат ништо да им направат. Teeling е убедена дека клучот за откривање за подолг и поздрав човечки живот лежи во проучувањето на лилјаците.
Забавување на стареењето
Во природата постои типична шема, речиси закон – малите суштества живеат многу брзо и умираат млади како резултат на нивниот брз метаболизам. Лилјаците се категорија сами по себе, тие се едни од најмалите цицачи, но можат да живеат исклучително долго. Се чини дека тие развиле механизам што го забавува стареењето.
Тоа не е вечна младост затоа што сѐ умира и стареењето секогаш ве стасува, но кај лилјаците тоа се случува многу побавно и во исто време остануваат здрави долго време.
Замислете стогодишник кој е потполно здрав до последните неколку недели од животот. Тоа е она што ние луѓето го сакаме, а лилјаците го имаат, вели Teeling, додавајќи дека никој не знае што се случува со лилјаците додека стареат.
Единствениот начин на кој можете до одреден степен да ја процените возраста на лилјаците е преку нивните прсти. Ако нивните зглобови сѐ уште не им се стопиле, во прашање е бебе. Во спротивно, се работи возрасен лилјак.
Од 2010 година, здружението Bretagne Vivante вградува микрочипови под кожата на новородените лилјаци.
“Секоја година се враќаме кај нивните легла и фаќаме цела колонија, земаме крв од нив и потоа бараме биомаркери на стареење во мојата лабораторија во Ирска”, раскажува Teeling.
Лилјаците нема да завршат на респиратор
Таму ги проучува нивните теломери, краевите на хромозомите што служат како клеточна заштитна капа. Секој пат кога клетката се реплицира, теломерите стануваат пократки.
Кога ќе станат навистина кратки, клетката умира, што е знак на стареење. Но, кај лилјаците, теломерите не се скратуваат со возраста. Овие животни можат да ја заштитат својата ДНК.
“Ги секвенциониравме гените на млади, средовечни и постари лилјаци и откритието беше неверојатно – нивната способност да ја поправат својата ДНК или да ја поправат штетата предизвикана од животот, се зголемува со возраста. Кај луѓето е спротивното”, објаснува Teeling.
И не само тоа, лилјаците не знаат артритис и разни воспаленија како луѓето, што значи дека можат да го модулираат својот имунолошки одговор, балансирајќи помеѓу антивирусниот и антиинфламаторниот одговор.
Познато е дека во случај на Ковид-19, пациентот е убиен од прекумерна имунолошка реакција, таканаречена цитокинска бура, така што човек со имунолошки профил на лилјак не би завршил на респиратор, објаснува Teeling сликовито.
Исти гени
Луѓето ги делат истите гени како и лилјаците, со неколку мали подобрувања и модификации.
“Замислете ако го откриеме тој мал ген кој ги контролира тие ефекти, би можеле да го претвориме во лек што би го имитирал тоа кај луѓето”, рече Teeling .
Во нормални околности, тоа би било долго истражување, но сега сѐ е забрзано. “Луѓето навистина се заинтересирани да бараат одговори во лилјаците”.
“Го анализиравме геномот, тоа беше првиот чекор, и сега работиме со лаборатории низ светот кои ги развиваат потребните алатки за мобилно истражување. Мора да бидеме упорни и да веруваме дека откривањето е можно”, заклучи Teeling.
