Шведско-британскиот хемичар Cliff Robinson прв забележал дека уредот детектира голема доза на зрачење на неговите чевли. Тој беше вџашен…
Денеска е Меѓународен ден на сеќавање на катастрофата во Чернобил што се случи пред 37 години. Во саботата, 26 април 1986 година, во 1 часот и 23 минути, се случи експлозија во реакторот 4 на нуклеарната централа Владимир Илич Ленин во Чернобил, Украина, која тогаш беше дел од Советскиот Сојуз.
Поради недоволна стручна проценка, за време на експериментот, во четвртиот реактор не беа оставени доволен број прачки, што неочекувано доведе до оптоварување на системот. Во исто време друг оператор го исклучил доводот на вода за ладење на реакторот, по што дошло до експлозија.
Во понеделник, 28 април 1986 година, вработените во шведската нуклеарна централа Форсмарк, 75 километри југоисточно од Упсала, први сфатија дека се случила катастрофа во Чернобил. Шведско-британскиот хемичар Cliff Robinson прв забележал дека уредот детектира голема доза на зрачење на неговите чевли при безбедносни проверки на влезот во контролираниот дел од електраната.
Тој бил вџашен, а набрзо и неговите колеги забележале сличен проблем. Загрижени за можни оштетувања на објектите, раководителите на Форсмарк ги известиле шведските власти, а потоа извршиле увид во целиот објект. Но, се беше во ред.
Во меѓувреме, првите луѓе на Шведската, Комисија за заштита од радијација, дознаа дека во неделата навечер во некои места во Финска биле измерени покачени нивоа на радиоактивност. Во текот на понеделникот вознемирувачки вести за растот на радиоактивноста пристигнаа и од Норвешка и Данска. Отпрвин Швеѓаните мислеа дека некаде експлодирала нуклеарна бомба, но хемиските анализи не го потврдија тоа.
Меѓутоа, следејќи ги податоците за зголемувањето на радиоактивноста и насоката на ветрот, откриле дека изворот на проблемот е советската нуклеарна централа Чернобил во Украина, која е оддалечена дури 1.500 километри од Форсмарк. Шведски дипломати се обратиле до властите во Москва, но тие остро негирале дека нешто се случило. Само доцна вечерта на 28 април властите во Москва признаа дека дошло до несреќа во раните утрински часови на 26 април во нуклеарната централа во Чернобил.
Д-р. Alica Bauman (1928 – 2017) беше првата личност во поранешна Југославија која ја информираше јавноста дека поради несреќата во Чернобил значително се зголемило и нивото на радиоактивност во овие области.
– Неколку дена по несреќата во Чернобил сфативме дека радиоактивноста на воздухот се зголемува. Го меревме на секои неколку часа. Ме фати паника, не знаев колку ќе се зголеми радиоактивноста. Размислував што да правам, а потоа и реков на ќерка ми Леја, која тогаш работеше на Радио 101, да ги извести своите колеги новинари – рече Alica Bauman, која беше водителка во времето на катастрофата во Чернобил, во интервју за Јутарњи лист во 2006 година Лабораторија за радиоактивност на биосферата на Институтот за медицински истражувања (ИМИ) во Загреб.
Две лица загинаа од експлозијата во Чернобил, а вкупно 31 лице, додека ОН сметаат дека околу 50 лица може да се сметаат за директни жртви на несреќата. Радиоактивното зрачење најмногу го погоди населението на Украина, Белорусија (Чернобил се наоѓа во близина на границата на Украина и Белорусија) и Русија. Во 2005 година, меѓународен тим на научници заклучи дека вкупно 4.000 смртни случаи може да се поврзат со изложеност на радиоактивно зрачење. На почетокот беа раселени 50.000 луѓе, а подоцна таа бројка се искачи на 350.000.
По несреќата започна санација на реакторот 4, околу кој најпрвин беше изграден бетонски саркофаг. Потоа, во 2017 година беше изграден челичен саркофаг, кој треба да спречи истекување на радиоактивен материјал во следните 100 години. Преостанатите три реактори во Чернобил продолжија да работат со години по катастрофата. Реакторите 1 и 2 престанаа со работа во 1996 и 1991 година, додека реакторот 3 беше затворен во 2000 година.
Според Меѓународната агенција за атомска енергија (IAEA), несреќата во нуклеарната централа била предизвикана од човечка грешка, како и дефекти во советскиот дизајн на реакторот. Дваесет години по несреќата, ОН го прогласија 26 април за Меѓународен ден на сеќавање на катастрофата во Чернобил.
До почетокот на минатата година можеше да се посети Чернобил како дел од туристичките тури, за кои интересот експлодира откако HBO ја прикажа истоимената серија во 2019 година, која привлече милиони гледачи ширум светот.
На годишнината од катастрофата во Чернобил, експертите се многу позагрижени за ситуацијата во нуклеарната централа Запорожје, која е најголема во Европа. Оваа нуклеарна централа е во руски раце од 4 март 2022 година, но околу 2.000 од предвоените 11.000 украински вработени сè уште работат таму.
АЕЦ Запорожје има шест реактори, но само еден беше во функција до септември минатата година, кој потоа исто така беше исклучен. Електраната потоа влезе во втората, помалку чувствителна, но сепак опасна фаза на работа. И покрај апелите на Меѓународната агенцијаза атомска енергија, извештаите за напади во регионот Запорожје продолжуваат да пристигнуваат секој ден.
Оваа ситуација е некако полоша од онаа во 1986 година, бидејќи тоа е намерен напад и е многу тешко да се заштити нуклеарна централа ако муниција или проектили погодат на погрешно место – изјави за Euronews, Olli Heinonen, поранешен заменик генерален директор на IAEA, а сега консултант во невладина организација. На 29 март, Rafael Grossi, генерален директор на IAEA, повторно ја посети нуклеарната централа Запорожје.
– Во реалноста ситуацијата се влошува. Ако го прочитате извештајот на г-дин Grossi минатата недела, ќе видите дека Запорожје сега има само околу една четвртина од персоналот за одржување на нуклеарната централа. Една четвртина не е доволна, бидејќи нуклеарните централи имаат систем на редовно одржување, редовни инспекции и безбедносни инспекции. Не успеваат да ги спроведат според планираното, што значи дека фабриката на крајот пропаѓа. Недостасуваат резервни делови. Мислам дека одиме во погрешна насока. А тоа може да има последици кои се непредвидливи и може да доведат до ослободување на радиоактивност – предупреди Heinonen.
Забелешка: Преземањето на оваа содржина е дозволено само ако го наведете изворот со задолжително линкување на нашиот домен и оригиналната статија!
Доколку сакате да прочитате повеќе содржини како оваа, препорачуваме да го посетите нашиот портал www.kukuriku.com.mk, а со лајк на нашата фан страна станувате дел нашето многубројно членство facebook.com/Kukuriku.mk/.
