Теоријата за „Четвртото пресвртување“ повторно е актуелна, а нејзините предупредувања за 2026 година предизвикуваат бројни дебати.
Книга објавена пред речиси три децении повторно се најде во центарот на вниманието, откако нејзините предвидувања за 2026 година почнаа масовно да се споделуваат на социјалните мрежи.
Станува збор за делото „Четвртото пресвртување“ (The Fourth Turning) на Вилијам Штраус и Нил Хау, објавено во 1997 година. Авторите во него ја претставуваат теоријата дека американската историја се движи низ повторувачки циклуси од околу 80 години, кои завршуваат со периоди на длабоки општествени и политички потреси.
Историјата како циклус
Според Штраус и Хау, историјата не се развива случајно, туку следи препознатливи шеми. Секој циклус е составен од четири фази, а последната – наречена „Криза“ или „Четврто пресвртување“ – претставува период на големи превирања што ја трансформираат државата и општеството.
Најголемо внимание денес привлекува нивната проценка дека актуелниот циклус би требало да заврши околу 2026 година.
Криза што требаше да започне по 2005 година
Во книгата авторите наведуваат дека катализаторот за нова национална криза би можел да се појави околу 2005 година, по што би следувале години на растечки тензии и нестабилност.
Тие предвидуваат дека врвот на кризата ќе биде достигнат околу 2020 година, а нејзиното разрешување шест години подоцна.
„Ако катализаторот за кризата се појави околу 2005 година, тогаш кулминацијата треба да биде околу 2020 година, а разрешувањето околу 2026 година“, напишаа авторите.
Зошто книгата повторно е актуелна?
Поддржувачите на теоријата сметаат дека низа настани од последните две децении се вклопуваат во моделот опишан од Штраус и Хау.
Меѓу нив ги вбројуваат терористичките напади од 11 септември 2001 година, глобалната финансиска криза во 2008 година, пандемијата на COVID-19, како и растечките политички и социјални поделби во САД.
Особено внимание привлекува фактот што авторите го лоцирале врвот на кризата околу 2020 година – период што беше обележан со пандемија, масовни протести и силна политичка поларизација.
Предупредување што предизвикува загриженост
Иако книгата не предвидува конкретни настани, најконтроверзниот дел се однесува на можните последици од крајот на циклусот.
Штраус и Хау предупредуваат дека разрешувањето на кризата би можело темелно да ги преобликува Соединетите Американски Држави, па дури и да го доведе во прашање нивниот опстанок во сегашната форма.
„Како ќе изгледа Америка по Четвртото пресвртување? Историјата не нуди гаранции“, пишуваат авторите.
Тие додаваат дека последиците би можеле да бидат толку сериозни што земјата никогаш целосно нема да се опорави од нив.
Војна, пандемија или авторитаризам?
Во книгата се наведува дека големите цивилизации низ историјата биле погодени од војни, епидемии, економски колапси и политички конфликти.
Авторите предупредуваат дека и САД не се имуни на такви сценарија. Според нив, големата криза може да добие различни облици – од разорна војна и нова пандемија до тероризам, граѓански немири или воспоставување авторитарен модел на владеење.
Критичарите остануваат скептични
Критичарите на теоријата сметаат дека предвидувањата се премногу општи и доволно широки за речиси секој значаен историски настан подоцна да може да се вклопи во нив.
Според нив, авторите не предвиделе ниту една конкретна криза, туку создале модел што дозволува повеќекратни толкувања.
Сепак, и покрај критиките, „Четвртото пресвртување“ останува една од најдискутираните книги за иднината на американското општество.
Теорија што не завршува со песимизам
По смртта на Вилијам Штраус во 2007 година, Нил Хау продолжи да ја развива теоријата. Во книгата „Четвртото пресвртување е тука“, објавена во 2023 година, тој тврди дека актуелниот циклус сè уште трае, иако кулминацијата ја поместува кон 2030-тите години.
И покрај мрачните предупредувања, Хау верува дека кризите во историјата најчесто завршуваат со обнова. Според него, по сегашниот период на нестабилност би можела да следи нова ера на поголема општествена доверба, политичка стабилност и национално единство.
Доколку неговата проценка се покаже точна, САД би можеле да влезат во сосема нова фаза на развој до средината на 2030-тите години – по еден од најтурбулентните периоди во својата современа историја.
