Една од најголемите студии за древната ДНК досега спроведена во Југоисточна Европа донесе нови сознанија за потеклото на жителите на Балканот.
Мултидисциплинарната студија беше спроведена заеднички од Институтот за еволутивна биологија во Шпанија, Универзитетот во Западен Онтарио и Универзитетот Харвард, а резултатите беа објавени во јануари 2025 година во престижното научно списание Cell.
Истражувањето се занимаваше со генетската историја на Балканот од периодот на Римското Царство до миграциите на словенските народи, тема што со децении е од голем интерес за историчарите, археолозите, генетичарите и антрополозите.
Во истражувањето учествуваа 70 научници, вклучувајќи повеќе од 30 истражувачи од Хрватска
Дури 70 научници од различни земји работеа на проектот, вклучувајќи повеќе од 30 истражувачи од Хрватска. Меѓу нив беа истакнати антрополози, генетичари и историчари кои ги реконструираа и анализираа комплетните геноми на 146 антички поединци.
Повеќето од анализираните остатоци се пронајдени на територијата на денешна Хрватска и Србија, а резултатите покажуваат дека популациите што живееле во овие области биле генетски послични отколку што се претпоставувало претходно.
Студијата дошла до слични заклучоци кога ја споредила генетската сличност помеѓу современите Срби и Албанци.
Анализирани примероци од римски градови и средновековни населби
Научниците работеле заедно за да ја реконструираат генетската историја на Балканскиот Полуостров во текот на првиот милениум од н.е.
Истражувањето вклучувало и 58 примероци од Хрватска собрани од неколку антички и средновековни археолошки локалитети. Посебен акцент бил ставен на два клучни историски периоди – времето на римските освојувања и владеење од приближно 1 до 400 година од н.е. и периодот на Периодот на миграција и раниот среден век помеѓу 400 и 900 година од н.е. Од овие периоди потекнува најголемиот број анализирани примероци.
Остатоци се собрани од римски урбани центри како што се Задар, Сисак, Осиек и Ниш, како и од Виминале, денешен Костолац во Србија. Анализирани се и примероци од помали раносредновековни заедници, вклучувајќи ги Бојна, Нуштар, Јагодњак и други археолошки локалитети.
Во истражувањето беа вклучени и неколку помлади примероци. Најновите доаѓаат од Лепенски Вир во Србија од 15-ти и 16-ти век и од Косиње во Лика од 17-ти и 18-ти век.
Големите миграции оставиле силна генетска трага
Според резултатите од студијата, откако Византиското, или Источното Римско Царство, трајно ја изгубило контролата врз поголемиот дел од Балканот во текот на 6-тиот век, дошло до масовно пристигнување на популација генетски блиска до денешното словенско население на Источна Европа.
Авторите на студијата наведуваат дека оваа генетска трага денес сочинува помеѓу 30 и 60 проценти од потеклото на современите балкански народи, што тие го опишуваат како една од најголемите и најдолготрајните демографски промени забележани во Европа за време на раниот среден век.
Д-р Марио Новак: „Добивме неоспорни биолошки докази“
Д-р Марио Новак од Институтот за антропологија нагласува дека ова истражување претставува еден вид пилот-студија и дека веќе се во тек пообемни проекти под водство на Универзитетот Харвард кои треба дополнително да фрлат светлина врз генетската историја на жителите на Југоисточна Европа, но и на словенските народи воопшто.
„Со ова истражување добивме неоспорни биолошки докази за масовното населување на луѓе и заедници кои зборувале словенски јазици во текот на раниот среден век, сè до Грција и Егејските острови. Поголемиот дел од генетското наследство на денешните балкански жители потекнува токму од овие миграции. Според досегашните резултати, словенската компонента сочинува помеѓу 50 и 60 проценти од генетското наследство на Хрватите и Србите, додека неговиот удел постепено се намалува кон југот на Балканот“, објасни Новак.
Тој додаде дека генетското наследство на денешните балкански жители вклучува и значајни придонеси од домородното население, од заедниците од бронзеното и железното време до римските доселеници кои пристигнале во овие области од различни делови на Империјата.
Античка ДНК открива заедничка историја на Балканот
Анализата на античката ДНК покажува дека, без оглед на денешните национални граници, населението на Балканот било обликувано од заеднички демографски процеси што се одвивале низ вековите. Резултатите од оваа студија даваат нова перспектива за потеклото на современите балкански народи и потврдуваат дека миграциите, мешањето на населението и историските промени оставиле длабок белег врз генетската слика на регионот.
Авторите на студијата нагласуваат дека идните анализи, спроведени под водство на Универзитетот Харвард, ќе овозможат уште подетално разбирање на генетската историја на Балканот и развојот на словенските популации.
