По излекувањето на коронавирусот, важно е лекарот од ковид болницата или здравствениот дом да го упати пациентот на нефролог.
По повеќе од една година борба против новиот коронавирус, последиците кои ги остава зад себе стануваат појасни, не само во белите дробови, туку и во бројни други органи. Проф. Д-р Вишња Лежаиќ, нефролог и редовен член на Медицинската академија на Српското лекарско здружение, објаснува колку вирусот корона може да го загрози нормалното функционирање на бубрезите.
– Акутното оштетување на бубрезите е честа компликација кај пациенти со ковид-19 не само како дел од нарушена функција на други органи, туку и затоа што вирусот покажува посебна способност да ги зарази и оштети бубрезите. Се јавува кај скоро половина од хоспитализираните пациенти, па дури и кај 80 проценти од пациентите кои биле лекувани на одделите за интензивна нега. Фактори кои придонесуваат за акутно оштетување се дополнителна инфекција предизвикана од бактерии и габи, сепса, микроинфламации, зголемено згрутчување на крвта што ги „заглавува“ бубрезите, ниско ниво на кислород поради белодробни заболувања и нарушена респираторна функција. Вирусот директно го инфицира бубрегот – објаснува нашиот соговорник.
Акутната бубрежна дисфункција е почеста кај постарите лица или кај луѓето кои веќе имаат дијабетес, висок крвен притисок или малигни заболувања, но исто така и кај тешки форми на ковид-19, кога инфекцијата ги зафатила виталните органи. Од друга страна, пациентите третирани со дијализа, трансплантација на бубрег или напредна фаза на хронична бубрежна инсуфициенција се изложени на поголем ризик од развој на тешки форми на ковид-19.
Важни лабораториски анализи
Д-р Вишња Лежаиќ (Фото лична архива)
– Дисфункцијата на бубрезите се дијагностицира при прием поради ковид-19 или се манифестира пет до десет дена по приемот во болницата. Кај скоро сите пациенти доминираат општите нарушувања и симптоми, како што се висока температура, болка во мускулите, замор, кашлица, главоболка и дијареја и нема знаци кои укажуваат на директно оштетување на бубрезите. Токму покачената температура или дијарејата, доколку траат неколку дена пред приемот, доведуваат до губење на течности од организмот и придонесуваат за развој на проблеми со бубрезите – вели д-р Лежаиќ.
Лабораториските анализи веќе ја отстрануваат дилемата. Намалениот серумски креатинин укажува на намалена бубрежна функција, што се манифестира кај една петтина од пациентите (21%) при прием во болница. Регистрирани се и промени во урината: присуство на протеини, крв, леукоцити. Кај одреден број на пациенти со тешки форми на ковида 19, уринарната функција прво се намалува, а потоа престанува. На пациентот прво му помагаат конзервативни методи на лекување, но ако функцијата на бубрезите продолжи да се влошува, се применува прочистување на крвта со различни методи на дијализа.
Акутно оштетување за време на ковид-19 може да го зголеми ризикот од развој на хронично оштетување на бубрезите. Нефролозите веќе знаат дека понекогаш е потребно да се следи функцијата на бубрезите неколку децении пред да се забележат било какви последиците, дури и ковид-19 инфекција на бубрезите.
Исто така, забележано е дека проблемите со бубрезите продолжуваат и по завршувањето на акутната фаза на инфекцијата кај пациенти кои биле хоспитализирани, но и кај оние кои имале лесна клиничка слика. Овие заболувања се подеднакво чести кај претходно целосно здрави и болни луѓе, а тогаш се зборува за продолжен ковид. Кај некои, оваа состојба се манифестира како екстремен замор, кај некои пациенти има проблеми што укажуваат на оштетување на срцето, белите дробови и мозокот. На некои пациенти им е дијагностициран дијабетес, додека други потешко го контролираат нивото на шеќер во крвта. Забележани се нарушувања во функциите на црниот дроб, тироидната жлезда, изгледот и влошувањето на невромускулните и ревматските заболувања и нарушувањата во работата на бубрезите. Една четвртина од пациентите имаат симптоми кои обично траат до пет недели по позитивниот тест за коронавирус. Само еден од десет луѓе се жалат на симптоми кои траат подолго од 12 недели.
– Симптомите кои го придружуваат оштетувањето на бубрезите обично се лесни или отсутни. Затоа е потребно лекарот од болницата или од здравствениот дом да го упати пациентот на нефролог после лекувањето, а врз основа на лабораториските анализи на крв и урина и прегледот на пациентот – потсетува професорот Лежаиќ.
Според податоците објавени во стручната литература, функцијата на бубрезите по испуштањето е нормализирана кај 74% од пациентите, кои имале акутно оштетување, но не биле третирани со дијализа. Во една третина од пациентите, кои за време на третманот морале да бидат дијализирани, третманот со дијализа продолжил дури и по испуштањето и заздравувањето од ковид-19, и тие мора да останат под постојан надзор на нефролог. Прегледот на нефрологот се советува и за пациенти кои немале акутно оштетување на бубрезите за време на ковид-19 (уреа и креатинин во крвта биле нормални), но кои имале крв или протеини во урината како индикатори за директна инфекција на бубрегот со вирусот и развој на болеста наречена гломерулонефритис.
План за спречување на компликациите
Во сите овие случаи, нефрологот ќе го обучи пациентот каков режим на исхрана е неопходен и ќе направи план што ќе го намали ризикот од развој на хронично заболување на бубрезите во подоцнежниот период.
Д-р Вишња Лежаиќ
– Причините и патолошките процеси кои се последица на продолжениот ковид сè уште се испитуваат. Досегашното знаење покажува дека промените можат да се појават поради оштетување на органите што се развиле во фаза на акутна инфекција, одржување на хиперинфламаторна состојба, одржување на инфекцијата од резервоарот на вирусот некаде во пациентот или поради формирање на автоантитела. Клиничката слика може дополнително да се комплицира со лошата физичка состојба по долг тек на болеста, претходно придружни болести и психолошка траума, по долг или тежок тек на болеста – истакнува д-р Лежаиќ. Затоа, следниот чекор е да се идентификуваат пациенти со висок ризик од компликации на продолжен ковид, вклучително и бубрежната, со цел да се испланираат раните превентивни мерки и да се спречат бубрежните компликации.
Поголем ризик
– Акутно оштетување на бубрезите се јавува кај претходно здрави лица со ковид-19 кога има ненадејно губење на функцијата на бубрезите и задржување на вишок вода, сол, несакани метаболички производи и странски супстанции во организмот. Кај луѓето кои имаат хронично заболување на бубрезите и покачен серумски креатинин од порано, може да се очекува влошување. Бидејќи заболувањето на бубрезите не е придружено со изразени симптоми, може да се појави „патем“ кај луѓе кои се изложени на ризик. Најчувствителни лица се дијабетичарите, хипертензивити, дебели луѓе, постари од 65 години, како и луѓе кои имаат семејна историја на заболување на бубрезите или се лекуваат од системски заболувања или имаат еден бубрег што работи.
Мерки за превенција
Превентивни мерки за прогресија на хронично заболување на бубрезите се:
редовни прегледи со избраниот лекар и нефролог
строга регулација и контрола на вредностите на шеќерот (гликемија 5,1-1,5 mmol / l; HbA1c 6,2-7,5 проценти)
