Идејата за цивилизациите што ја мерат својата моќ преку енергијата повторно е во фокусот, откако Елон Маск ја поврза со иднината на SpaceX и човештвото. Но, што всушност претставува Кардашевата скала и каде се наоѓа Земјата денес?
Идеја стара шест децении
Во 1960-тите години, кога астрономите почнале да детектираат необични радио сигнали од вселената, советскиот астрофизичар Николај Кардашев предложил едноставен, но револуционерен начин за класификација на напредните цивилизации.
Наместо според нивната технологија, тој предложил цивилизациите да се рангираат според количината енергија што можат да ја контролираат и искористуваат.
Овој концепт, денес познат како Кардашева скала, сè уште се користи како теоретска рамка во потрагата по вонземски интелигентен живот.
Зошто Маск ја споменува?
Елон Маск во последно време неколкупати се повика на Кардашевата скала кога зборуваше за долгорочната визија на SpaceX.
Во објава на платформата X, како и во документите поврзани со плановите за проширување на сателитската мрежа, Маск изјави дека изградбата на огромна вселенска инфраструктура е „првиот чекор кон цивилизација од Тип II според Кардашев“.
Во рамките на тие планови, SpaceX побара дозвола да распореди до еден милион нови сателити, кои би можеле да служат и како вселенски центри за обработка на податоци.
Трите нивоа на Кардашевата скала
Тип I – Планетарна цивилизација
Цивилизација што е способна да ја искористи речиси целата енергија достапна на својата планета – од Сонцето, ветерот, водата, геотермалните извори и другите природни ресурси.
Тип II – Ѕвездена цивилизација
Следното ниво подразбира искористување на речиси целата енергија што ја произведува матичната ѕвезда.
Токму ова ниво Маск го споменува како долгорочна цел за човештвото.
Тип III – Галактичка цивилизација
Највисокото ниво во оригиналната скала опишува цивилизација која располага со енергетските ресурси на цела галаксија и може да комуницира на меѓугалактички растојанија.
Каде се наоѓа човештвото?
Иако често се мисли дека сме блиску до Тип I, реалноста е поинаква.
Во 1970-тите, астрономот Карл Саган предложил скалата да се прошири со децимални вредности и проценил дека човештвото се наоѓа околу Тип 0,7.
Најновата научна анализа, објавена во 2023 година, ја сместува Земјата на Тип 0,7276, со проценка дека до 2060 година би можеле да достигнеме 0,7449.
Тоа значи дека сме далеку од вистинска цивилизација од Тип I.
Дали Тип II е реална цел?
Според Маск, човештвото треба да се стреми директно кон цивилизација од Тип II преку развој на инфраструктура во вселената.
Некои научници сметаат дека првиот чекор би можело да биде искористување на соларната енергија директно во орбитата, наместо само на Земјата.
Но, многу експерти предупредуваат дека целосното искористување на енергијата на Сонцето би барало количина материјал поголема од масата на сите астероиди во астероидниот појас.
Поради тоа, дел од научната заедница смета дека ваквата цел е повеќе мисловен експеримент отколку реален инженерски план.
Потрагата по цивилизации од Тип II
Еден од најпознатите начини за барање напредни цивилизации е потрагата по таканаречените Дајсонови сфери – хипотетички мегаструктури кои би ја опкружувале целата ѕвезда и би ја собирале нејзината енергија.
Истражување објавено во 2024 година анализирало околу пет милиони ѕвезди во Млечниот Пат и идентификувало седум потенцијални кандидати кои покажуваат необични инфрацрвени сигнали.
Засега, сепак, нема докази дека станува збор за вештачки структури.
Науката останува претпазлива
Повеќето астрономи сметаат дека Кардашевата скала и понатаму е корисен концепт за споредување на технолошкиот развој на цивилизациите, но предупредуваат дека напредните општества можеби нема да се стремат само кон поголема потрошувачка на енергија.
Можно е тие да даваат приоритет на енергетската ефикасност, обработката на информации или технологии што денес не можеме ни да ги замислиме.
Иако останува теоретски модел, Кардашевата скала повеќе од 60 години претставува една од највлијателните идеи во астрономијата – и една од причините поради кои Елон Маск верува дека иднината на човештвото не завршува на Земјата.
