Омаловажувањето, навредите и понижувањето кај некои луѓе можат да создадат привремено чувство на надмоќ или олеснување. Зад таквото однесување можат да стојат различни причини — од несигурност и тешкотии во справувањето со емоциите до научени обрасци на однесување.
Зошто некој би се чувствувал подобро откако ќе повреди друга личност? Одговорот не е едноставен, а истото однесување кај различни луѓе може да има различни мотиви.
Некои се обидуваат да воспостават контрола, други ја пренесуваат сопствената фрустрација врз околината, а трети го повторуваат однесувањето што го усвоиле во семејството или во друштвото. Сепак, навредувањето или понижувањето само по себе не е доволно за да се заклучи дека некој има психолошко нарушување.
Потреба за моќ и контрола
Понижувањето на друга личност може да создаде чувство на надмоќ. Преку навреди, потценување или заплашување, некои луѓе се обидуваат да го наметнат својот авторитет и да управуваат со туѓите реакции.
Во одредени случаи, зад таквата потреба стои несигурност. Привременото чувство на контрола, меѓутоа, не го решава проблемот што го поттикнува однесувањето.
Пренесување на сопствената фрустрација
Лутината и незадоволството понекогаш се насочуваат кон луѓе што не се причината за нив. Лице што доживува притисок на работа, на пример, може да ја истури фрустрацијата врз блиските.
Таквата реакција може да донесе моментно олеснување, но го остава вистинскиот извор на незадоволството нерешен и ги нарушува односите со другите.
Докажување на сопствената вредност преку туѓото обезвреднување
Кај некои луѓе, потценувањето на туѓите способности или успеси служи како начин да се почувствуваат поважни. Наместо да градат сигурност во сопствените квалитети, тие ја бараат потврдата преку споредување и обезвреднување.
Ова може да се појави и кај лица со изразени нарцисоидни црти. Сепак, таквите црти не се исто што и дијагностицирано нарушување на личноста, а процената бара стручно мислење.
Намалена емпатија или игнорирање на последиците
Емпатијата ни помага да разбереме како нашите постапки влијаат врз другите. Кога таа е намалена, полесно може да се потцени болката предизвикана со зборови или однесување.
Но, не секој што повредува друг човек е несвесен за последиците. Некои ја препознаваат туѓата болка, а сепак ја игнорираат или ја користат за да постигнат одредена цел.
Научени обрасци од околината
Средината во која човек расте може да влијае врз начинот на кој ги решава конфликтите. Ако навредите, заканите и понижувањето биле секојдневие, постои можност таквото однесување да се усвои како вообичаен начин на комуникација.
Тоа, сепак, не значи дека секој што растел во таква средина ќе ги повторува истите постапки. Научените обрасци можат да се препознаат и да се менуваат.
Тешкотии во справувањето со емоциите
Кога некој тешко ја препознава или изразува својата тага, лутина или разочараност, тие чувства можат да се манифестираат преку напади врз другите.
Ако по таквата реакција следува чувство на олеснување или околината попушти пред притисокот, однесувањето може да се повторува. Така се создава образец што со текот на времето ги оштетува довербата и блискоста.
Разбирањето на причините не ја отстранува одговорноста
Не е секогаш можно однадвор да се утврди дали некој чувствува задоволство, олеснување или само се обидува да ја прикрие сопствената ранливост. Она што може да се препознае се неговите постапки и последиците што ги оставаат.
Разбирањето на можните причини не е оправдување за повредувањето. Одговорноста останува кај лицето што го прави тоа, а промената започнува со признавање на штетата и подготвеност за поинакво однесување.
За оние што го препознаваат овој образец кај себе, разговорот со психолог или психотерапевт може да помогне. За луѓето што се изложени на повторливо понижување, важни се јасните граници и поддршката од лица на кои им веруваат.
