Научниците проценуваат дека „домино ефектот на климатските промени“ е одговорен за зголемениот број турбуленции.
Од време на време читаме за некој лет каде патниците доживеале екстремно силни турбуленции, што резултирало со тоа што некои патници и членови на екипажот завршиле во болница со полесни или сериозни повреди.
Иако турбуленцијата е нормална појава во воздушниот сообраќај, се чини дека во последно време станува сè почеста и посилна. И официјалната статистика го потврдува ова.
Проблемот е што силните турбуленции би можеле да имаат големо влијание врз воздушниот сообраќај низ целиот свет во иднина. Научниците предупредуваат дека климатските промени ги менуваат атмосферските услови, па затоа интензитетот и фреквенцијата на силните турбуленции би можеле само да се зголемат.
Можеме да очекуваме количината на силни турбуленции низ целиот свет да се удвои или тројно зголеми во следните неколку децении, изјави за BBC професорот Paul Williams, атмосферски научник на Универзитетот во Reading. За секои 10 минути силни турбуленции што ги доживуваме сега, ова може да се зголеми на 20 или 30 минути.
Што точно е турбуленција?
Турбуленцијата е хаотично движење на воздушни честички на релативно мала површина и за релативно кратко време. Се манифестира како непријатен феномен што предизвикува тресење на авионот. Турбуленцијата се јавува во и близу облаците, а е најизразена при грмотевици.
Силна турбуленција се смета кога движењата на авион што минува низ турбулентен воздух вршат сила поголема од 1,5G врз телото на една личност (доволна за да ги подигне од седиштата ако не носат појас и да предизвикаат непријатно чувство на паѓање).
Се проценува дека секоја година се случуваат околу 5.000 случаи на силна или поголема турбуленција. Иако овој број изгледа голем, треба да се земе предвид дека годишно се прават над 35 милиони летови низ целиот свет.
Но, проблемот е што во текот на изминатите 40 години, колку што се следат ваквите феномени, има зголемување од 55 проценти на силната турбуленција над Северниот Атлантик. Ова значи дека авионите што летаат меѓу Европа и Северна Америка имаат поголема веројатност да бидат погодени од оние што летаат по други рути.
Но, тоа би можело да се промени. Неодамна објавена студија предвидува дека фреквенцијата на турбуленции би можела да се зголеми и во други области – од Источна Азија и Северна Африка, преку Северниот Пацифик и сè до Блискиот Исток.
Што предизвикува зголемување на турбуленцијата?
Научниците проценуваат дека „домино ефектот на климатските промени“ е одговорен за зголемениот број на турбуленции. Имено, главните причини за турбуленција се: конвективни (облаци или грмотевици), ортографски (воздушни струи околу планинските области) и „чист воздух“ (промени во насоката или брзината на ветерот).
Секоја од овие причини може да доведе до развој на силна турбуленција. И додека турбуленциите предизвикани од силни планински ветрови или бури може да се избегнат со пренасочување, оние што се случуваат „од никаде“ е потешко да се откријат и избегнат.
Причини за загриженост
Зголемениот број на силни турбуленции потенцијално би можел да доведе до повеќе повреди, па дури и смртни случаи. И ова не е само загриженост за патниците, кои сметаат дека летањето е сè понепријатно искуство поради страв од турбуленции, туку и за самите авиокомпании.
Технолошката компанија што ги следи климатските и температурните промени, AVTECH, предупреди дека економските трошоци за авиокомпаниите би можеле да се зголемат на 1,5 милиони фунти годишно. Ова ги вклучува трошоците за проверка и одржување на авионите по силни турбуленции, како и трошоците за пренасочување или одложување на летот.
Eurocontrol, организација што им помага на европските воздухоплови да ги разберат ризиците од климатските промени, предупредува дека лошото време ги принудува авиокомпаниите да ги менуваат рутите, терајќи ги да летаат дополнителни милиони километри и да произведуваат дополнителни количини на CO2.
Со прогнози за зголемување на екстремните временски услови, тие очекуваат дека летовите ќе мора да бидат пренасочени уште повеќе во случај на лоши временски услови како што се бури и турбуленции до 2050 година.
Издржливи авиони
Иако може да изгледа како авионот да може да се распадне за време на турбуленција, тие всушност се дизајнирани да издржат многу поголеми притисоци од оние предизвикани од турбуленција. Дури и крилата на авионите се доволно флексибилни за да „преживеат“ турбуленција.
Сепак, ова не значи дека честата турбуленција не остава трага на самите авиони. Што значи дека тие треба да се проверуваат, сервисираат и на крајот – поправаат почесто.
Технолошки решенија
Инженерите веќе размислуваат што може да се направи за да се ублажи влијанието на турбуленцијата врз авионите и патниците. Студија објавена во Зборникот на трудови на Кралското друштво во 2020 година сугерира дека различен дизајн на „шаркирани“ крила би можел да биде корисен за отклонување на налетите на ветерот и турбуленцијата.
Калифорнискиот институт за технологија развива технологија FALCON која предвидува турбуленција и ги прилагодува закрилките на крилата за да се спротивстави на неа.
Сепак, ќе помине долго време пред ваквите иновации, доколку се покажат корисни, да влезат во авијациската индустрија и во дизајнот на самите авиони. Дотогаш, патниците не можат да прават ништо друго освен да седат удобно, да ги држат безбедносните појаси и да се надеваат на најдобро.
Извор: BBC
