Научници разгледуваат еден од најамбициозните геоинженерски проекти досега – изградба на масивна подводна брана преку Беринговиот теснец, меѓу Русија и Алјаска.
Целта е да се заштити Атлантската меридијална циркулација (AMOC), клучен океански систем чие слабеење може да предизвика драматични климатски последици, особено за Европа.
Иако звучи како сценарио од научнофантастичен филм, ново истражување објавено во списанието Science Advances сугерира дека затворањето на Беринговиот теснец би можело привремено да го забави слабеењето на овој важен океански „транспортен појас“.
Зошто AMOC е важен за Европа?
AMOC пренесува топла и солена вода од тропските предели кон север, каде што водата се лади, тоне и потоа се враќа кон југ како ладна длабинска струја.
Овој систем има огромно влијание врз климата на Европа, Африка и Америка. Благодарение на него, Европа има поблага клима отколку што би се очекувало според нејзината географска положба.
Без AMOC, северниот дел на континентот би можел да се соочи со значително постудени и понепредвидливи временски услови.
Стравувања од колапс до крајот на векот
Сè повеќе истражувања предупредуваат дека системот слабее. Според неодамнешни проценки, неговата сила би можела да се намали за 43 до 59 проценти до 2100 година.
Последиците би биле сериозни:
- нагло заладување во северна Европа
- поголем ризик од суши
- пораст на нивото на морето долж источниот брег на Северна Америка
- нарушување на глобалното производство на храна
Експертите предупредуваат дека доказите за можен колапс се сè посилни, иако неизвесноста останува.
Како би помогнала браната?
Според моделите, затворањето на Беринговиот теснец би можело да ја ограничи размената на вода меѓу Тихиот и Арктичкиот океан и со тоа да придонесе за стабилизација на AMOC – но само во одредени услови.
Ако системот веќе е сериозно ослабен, ваквата интервенција би можела дури и дополнително да го забрза неговото пропаѓање.
Научниците затоа предупредуваат дека не станува збор за едноставно решение.
Колку е голем проектот?
За целосно затворање на теснецот би биле потребни три одделни брани, поради островите што се наоѓаат во средишниот дел.
- вкупна ширина на теснецот: околу 82 километри
- најдолга брана: околу 38 километри
- максимална длабочина: околу 59 метри
Тоа би бил еден од најголемите инженерски зафати во современата историја.
Политички и еколошки ризици
Освен техничките предизвици, проектот отвора и сериозни политички прашања, бидејќи би барал соработка меѓу САД и Русија.
Дополнително, затворањето на преминот би можело да ја наруши природната размена на вода, топлина, хранливи материи и морски организми меѓу Тихиот и Арктичкиот океан.
Тоа може да има последици врз:
- морските екосистеми
- рибарската индустрија
- поморскиот сообраќај
- домородните заедници во регионот
Најсигурното решение останува исто
Иако ваков мегапроект би можел привремено да го одложи колапсот на AMOC, тој не го решава коренот на проблемот – глобалното затоплување.
Научниците нагласуваат дека најбезбедниот и најефикасен начин за заштита на океанските системи останува намалувањето на емисиите на стакленички гасови.
Засега – научна идеја, не реален план
Експертите сметаат дека се потребни многу дополнителни истражувања пред ваков проект воопшто сериозно да се разгледува.
Засега, идејата за џиновска брана меѓу Русија и Алјаска останува фасцинантен концепт – и силно предупредување колку длабоко климатските промени веќе влијаат врз планетата.
