Псилоцибинот, психоделичното соединение што природно се наоѓа во таканаречените „магични печурки“, би можел да има сосема поинаква медицинска примена од онаа по која е најпознат.
Ново истражување покажува дека оваа супстанција може да ги заштити периферните нерви од оштетувањата предизвикани од одредени видови хемотерапија.
Во експерименти врз лабораториски глувци, само две дози псилоцибин дадени пред започнувањето на хемотерапијата помогнале да се зачуваат сензорните нервни завршетоци во текот на повеќе циклуси на третман.
Особено значајно е што заштитниот ефект врз нервите не го намалил дејството на хемотерапијата врз туморите.
Сепак, научниците предупредуваат дека резултатите кај животни не значат дека истиот ефект автоматски ќе се појави и кај луѓето. Токму затоа следниот важен чекор се клиничките испитувања.
Несакана последица што може да трае со години
Хемотерапијата е создадена да ги уништува клетките што брзо се делат, пред сè клетките на ракот. Но, одредени хемотерапевтски лекови можат истовремено да ги оштетат и здравите ткива, меѓу кои и периферните нерви.
Состојбата е позната како периферна невропатија предизвикана од хемотерапија (CIPN).
Пациентите најчесто чувствуваат печење, пецкање, боцкање или вкочанетост во рацете и нозете, како и зголемена чувствителност на студ или допир. Кај потешките случаи може да дојде до губење на чувството во стапалата, проблеми со рамнотежата и зголемен ризик од паѓање.
Проблемот не е само во нарушувањето на квалитетот на животот. Кога оштетувањето на нервите станува сериозно, лекарите понекогаш мора да ја намалат дозата на хемотерапијата, да го одложат следниот циклус или да прекинат со употребата на одреден лек.
Во моментов не постои сигурно докажана терапија што може целосно да го спречи развојот на ваквата невропатија.
Од психоделик до можен заштитник на нервите
Истражувачите првично сакале да утврдат дали супстанциите што ја поттикнуваат невропластичноста — способноста на нервниот систем да се менува, приспособува и создава нови врски — можат да ги заштитат нервите за време на лекувањето на ракот.
По тестирањето на повеќе соединенија, вниманието го насочиле кон псилоцибинот, кој покажал изразен ефект врз симптомите на невропатија кај експерименталните животни.
Откако ќе влезе во организмот, псилоцибинот се претвора во псилоцин, кој делува врз серотонинските рецептори, особено врз рецепторот 5-HT2A.
Овој рецептор е добро познат по неговата улога во психоделичните ефекти на псилоцибинот, но новите сознанија укажуваат дека може да има значајна функција и во периферниот нервен систем.
Само две дози пред хемотерапијата
Во експериментот, научниците им дале псилоцибин на глувците девет и два дена пред првата доза цисплатин — широко употребуван хемотерапевтски лек.
Кај животните што не примиле псилоцибин се развила силна чувствителност на допир и студ. Кај оние што претходно го примиле соединението, ваквата преосетливост во голема мера била спречена.
Микроскопските анализи покажале и дека сензорните нервни завршетоци во кожата биле подобро зачувани.
Заштитниот ефект продолжил и при повторени циклуси на хемотерапија, а истражувачите забележале слични резултати и при употреба на паклитаксел и доцетаксел — лекови кои исто така можат да предизвикаат периферна невропатија.
Најважно, псилоцибинот не го намалил антитуморското дејство на хемотерапијата во испитуваните модели.
Ги штити „енергетските централи“ на нервните клетки
Научниците откриле и можен механизам што стои зад овој ефект.
Клучна улога имаат митохондриите — структури во клетките задолжени за производство на најголем дел од енергијата потребна за нивното функционирање.
Кај нервните клетки, митохондриите мора постојано да се движат низ долгите нервни продолжетоци, односно аксоните. Одредени хемотерапевтски лекови, како цисплатинот, можат да го нарушат овој транспорт.
Последицата е недостаток на митохондрии и енергија во најоддалечените делови на нервите, што постепено може да доведе до нивно оштетување.
Експериментите покажале дека псилоцибинот помогнал да се зачува движењето на митохондриите и нормалното ниво на АТП — молекулата преку која клетките ја складираат и користат енергијата.
Кога истражувачите го блокирале 5-HT2A рецепторот, заштитниот ефект исчезнал, што укажува дека токму овој механизам може да биде важен за дејството на псилоцибинот.
Дали халуцинациите воопшто се потребни?
Едно од најинтересните прашања е дали за потенцијалниот медицински ефект се неопходни психоделичните ефекти на псилоцибинот.
Научниците тестирале и експериментално соединение познато како TBG, кое исто така делува врз 5-HT2A рецепторот, но не предизвикува класични халуциногени ефекти.
И тоа покажало заштитно дејство врз некои показатели на невропатијата кај глувците.
Доколку ваквите резултати се потврдат во понатамошните истражувања, тие би можеле да отворат пат кон развој на нова генерација лекови што би ги штителе нервите без пациентите да мора да поминуваат низ психоделично искуство.
Следниот чекор се испитувања кај луѓе
И покрај охрабрувачките резултати, научниците повикуваат на претпазливост.
Ефектот што е забележан кај лабораториски животни не мора да биде ист кај луѓето, а потребни се контролирани клинички испитувања за да се утврдат безбедноста, соодветната доза и вистинската ефикасност.
Истражувачите веќе се подготвуваат да го испитаат потенцијалот на псилоцибинот кај пациенти кои примаат хемотерапија.
Доколку резултатите се потврдат и кај луѓето, ова би можело да отвори нов пристап кон еден од најтешките и најдолготрајните несакани ефекти од лекувањето на ракот.
Но, до тогаш, псилоцибинот не треба да се смета за докажана терапија ниту да се користи самостојно како средство за спречување на последиците од хемотерапијата.
Истражувањето е ветувачко, но клучниот тест допрва следува: дали заштитата на нервите забележана во лабораторија ќе може безбедно и ефикасно да се повтори и кај пациентите.
