Што навистина покажува научното истражување за апстрактното и конкретното размислување кај конзервативците.
Во последните денови на Фејсбук кружи видео од американскиот коментатор Лукас Бин, во кое тој тврди дека членовите на движењето MAGA размислуваат „како десетгодишни деца“.
Бин се повикува на истражувања за конкретното и апстрактното размислување, а особено на студија објавена во 2012 година во списанието Psychological Science. Студијата испитувала дали начинот на кој луѓето размислуваат во даден момент може да влијае врз нивните ставови кон одредени општествени групи.
Но, дали тоа навистина значи дека конзервативците размислуваат како деца?
Не. Научните наоди не го поддржуваат таквиот заклучок.
Што тврди Бин?
Според Бин, апстрактното размислување подразбира гледање на пошироката слика – разбирање дека еден проблем може да има повеќе причини и повеќе можни решенија.
Конкретното размислување, напротив, се фокусира на специфични причини и директни исходи – поедноставен модел од типот „една причина, еден резултат, еден виновник“.
Тој тврди дека конзервативците не се неспособни за апстрактно размислување, туку почесто избираат поконкретен начин на обработка на информациите бидејќи тој е поедноставен и побрз.
Оттаму доаѓа и неговата споредба со децата.
Но токму тука настанува проблемот: студијата на која се повикува не ја мерела менталната возраст, интелигенцијата или општата способност за апстрактно размислување.
Што покажуваат истражувањата?
Истражувањата во политичката психологија навистина пронаоѓаат одредени просечни разлики во когнитивниот стил кај либералите и конзервативците.
Конзервативизмот, особено социјалниот конзервативизам, во дел од истражувањата е поврзан со поголемо потпирање на интуитивното и помалку рефлективното процесирање.
Сепак, овие поврзаности генерално се мали, не секогаш доследни и зависат од темата, културниот контекст и начинот на мерење.
Науката не поддржува едноставна поделба според која либералите „размислуваат апстрактно“, а конзервативците „конкретно“.
Дури и таканаречената интегративна комплексност може да варира зависно од областа: либералите можат да покажат посложено размислување за одредени прашања, а конзервативците за други.
Апстрактното размислување се развива подоцна
Точно е дека посложеното апстрактно и хипотетичко расудување се развива подоцна од конкретното размислување и значително напредува во текот на адолесценцијата.
Но тоа не значи дека конкретното размислување е „детско“.
Возрасните нормално ги користат и двата начина на размислување, во зависност од ситуацијата.
На пример, притискањето на ѕвончето може конкретно да се опише како „движење на прстот“, а поапстрактно како „проверка дали има некој дома“.
Првиот опис објаснува како се прави нешто, а вториот зошто се прави.
Во секојдневниот живот постојано се движиме меѓу овие две нивоа.
Што навистина испитувала студијата од 2012 година?
Авторите на истражувањето се потпирале на теоријата на нивоата на менталната конструкција. Според неа, истото дејство може да се согледа на различни нивоа на апстракција.
Истражувачите сакале да проверат дали поттикнувањето на апстрактно размислување може да влијае врз изразените предрасуди.
Тие тргнале од идејата на шведскиот економист и социолог Гунар Мирдал, кој во 1944 година ја опишал таканаречената „американска дилема“ – јазот меѓу прокламираните национални принципи, како слободата и еднаквоста, и конкретните секојдневни предрасуди.
Претпоставката била дека апстрактното размислување може во преден план да ги стави пошироките морални принципи, особено принципот на праведност.
Првата студија пронашла врска
Во првата студија учествувале 63 испитаници со просечна возраст од околу 36 години.
Тие пополнувале прашалник со кој се проценувало дали почесто ги опишуваат дејствата на конкретен или на апстрактен начин. Потоа оценувале колку позитивно гледаат на осум различни општествени групи.
Кај испитаниците кои размислувале поконкретно, конзервативизмот бил поврзан со понегативни ставови кон гејовите, лезбејките, муслиманите и атеистите.
Кај оние кои размислувале поапстрактно, разликата меѓу либералите и конзервативците повеќе не била статистички значајна.
Но постои важен детал:
Либералите во оваа студија генерално не биле поапстрактно настроени од конзервативците.
Тоа значи дека резултатите не го потврдуваат тврдењето дека конзервативците се генерално неспособни за апстрактно размислување.
Едноставна ментална вежба ги промени одговорите
Бидејќи првата студија била корелациска, истражувачите не можеле да кажат дали начинот на размислување ги предизвикува разликите во ставовите.
Затоа во втората студија спровеле експеримент со 64 учесници.
Едната група била замолена да размислува зошто сака да биде здрава – што ги насочило учесниците кон пошироки цели и вредности.
Другата група размислувала како ќе го одржи своето здравје, со што се фокусирала на конкретни активности.
Резултатот бил интересен.
Конзервативните учесници кои биле поттикнати да размислуваат апстрактно ги оцениле гејовите, лезбејките, муслиманите и атеистите со околу 14,7 поени попозитивно од конзервативците кои биле поттикнати да размислуваат конкретно.
Кај либералите не била забележана статистички значајна промена.
Авторите заклучиле дека дел од предрасудите кај конзервативците можеби се во конфликт со нивните пошироки морални вредности и дека нивното активирање може да влијае врз изразените ставови.
Улогата на праведноста
Во третото истражување учествувале 168 лица.
Едната група добивала задача да размислува конкретно. На пример, за зборот „куче“ можела да наведе „пудлица“.
Другата група била насочена кон пошироки категории, како „животно“ или „милениче“.
Потоа учесниците одговарале на прашања за важноста на праведноста и повторно ги оценувале различните општествени групи.
Кај конзервативците, поттикнувањето на апстрактното размислување ја зголемило важноста што ѝ ја придавале на праведноста. Тоа, пак, било поврзано со попозитивни ставови кон одредени групи.
Истражувачите оцениле дека праведноста може да биде посредник меѓу апстрактното размислување и намалувањето на одредени предрасуди.
Но ефектот не се однесувал на сите групи
Ова е уште еден важен дел од резултатите.
Ефектот не бил забележан во ставовите кон црнците и Латиноамериканците, ниту кон белците и христијаните.
Тоа значи дека апстрактното размислување не довело до општо зголемување на наклонетоста кон сите малцинства.
Ефектот бил ограничен на одредени групи кои учесниците можеби ги доживувале како отстапување од традиционалните општествени норми.
Исто така, истражувачите мереле експлицитно искажани ставови, а не несвесни асоцијации или реално однесување кон припадниците на тие групи.
Апстрактното размислување не значи автоматски и поголема толеранција
Подоцнежните истражувања покажуваат дека апстрактното размислување само по себе не гарантира ниту толеранција, ниту морално однесување.
Во некои ситуации тоа може да ја намали политичката поларизација, особено кога се нагласува заедничкиот национален идентитет.
Но во други ситуации може и да ја зголеми поларизацијата, доколку во преден план се стави припадноста кон сопствената група, на пример политичката партија.
Што можеме да заклучиме?
Научното истражување не покажува дека конзервативците, а уште помалку членовите на MAGA, размислуваат како десетгодишни деца.
Она што го покажува е многу поспецифично: начинот на кој луѓето се насочени да размислуваат – конкретно или апстрактно – може привремено да влијае врз начинот на кој ги проценуваат одредени општествени групи.
Кај дел од конзервативните учесници во конкретното истражување, поттикнувањето на апстрактно размислување било поврзано со поголемо нагласување на вредноста на праведноста и со попозитивни ставови кон одредени групи.
Тоа е интересен наод за политичката психологија.
Но од него не може да се извлече заклучок дека едната политичка група е „помалку интелигентна“, дека размислува како дете или дека е неспособна за апстрактно размислување.
Најточниот заклучок е многу поскромен: начинот на кој размислуваме може да влијае врз тоа како ги гледаме другите – но ниту еден стил на размислување сам по себе не е сопственост на една политичка идеологија.
А можеби токму тука е и суштината на истражувањето: наместо веднаш да бараме „еден виновник“ и „едно објаснување“, вреди да се обидеме да ја согледаме пошироката слика.
