Човекот тешко стигнува до најдлабоката точка на океанот. Но неговиот отпад очигледно стигнува без проблем.
Кога американскиот истражувач Виктор Весково во 2019 година се спуштил до Челинџер Дип – најдлабоката позната точка во светските океани – очекувал екстремни услови и свет речиси целосно непознат за човекот.
Подморницата се спуштила на околу 10.927 метри под површината, во рамките на експедицијата „Five Deeps“, чија цел била да се истражат најдлабоките точки на сите пет океани.
Но, таму го дочекало нешто што било многу попознато од непознатите организми и карпите на морското дно.
Човечки отпад.
Весково забележал парче отпад што изгледало како пластика, а во извештаите од експедицијата се споменувала и пластична кеса. Подоцна самиот истражувач појаснил дека не може со сигурност да потврди дека сите предмети биле обвивки од бомбони, но суштината останала иста: човечкото загадување стигнало речиси 11 километри под површината на океанот.
Длабочина што тешко може да се замисли
Маријанскиот ров се наоѓа во западниот дел на Тихиот Океан, а неговата најдлабока точка е позната како Челинџер Дип.
Современите мерења покажуваат дека длабочината е поголема од 10,9 километри.
За подобро да се разбере оваа бројка, често се користи споредбата со Монт Еверест: доколку највисоката планина на Земјата би била поставена на дното на Челинџер Дип, нејзиниот врв и понатаму би останал повеќе од два километри под морската површина.
Тоа е средина во која човек не може да преживее без специјално конструирана подморница.
Притисок илјада пати поголем од оној на површината
На оваа длабочина, проблемот не е само темнината и студената вода. Најголемата опасност е огромниот притисок.
На дното на Челинџер Дип, притисокот е приближно илјада пати поголем од атмосферскиот притисок на површината на морето.
Човечкото тело не би можело да ги издржи таквите услови. Затоа секое спуштање до оваа длабочина бара подморница способна да издржи притисок што е речиси незамислив.
Токму поради тоа, бројот на луѓе што лично го достигнале дното на Челинџер Дип е исклучително мал.
Помалку луѓе стигнале таму отколку што оделе по Месечината
Првите луѓе што стигнале до дното биле Жак Пикард и Дон Волш, во 1960 година, со батискафот „Трст“.
Повеќе од половина век подоцна, во 2012 година, режисерот и истражувач Џејмс Камерон извршил самостојно спуштање до Челинџер Дип.
Во 2019 година, Весково и неговиот тим повторно стигнале до најдлабоката точка како дел од амбициозната експедиција „Five Deeps“.
До 2024 година, според достапните податоци, само околу 27 луѓе го достигнале дното на оваа екстремна точка.
За споредба, 12 луѓе оделе по Месечината.
Четири часа на дното – па сендвич со туна
Весково не се спуштил само до дното и веднаш не започнал со враќање.
За време на едно од нуркањата, тој поминал околу четири часа во областа на Челинџер Дип, набљудувајќи го теренот, организмите и условите во оваа екстремна средина.
А потоа направил нешто сосема секојдневно.
Додека подморницата била на дното на најдлабокото познато место во океанот, Весково изел сендвич со туна.
Сцената е речиси надреална: човек седи во подморница, речиси 11 километри под морската површина, во средина во која никој без специјална технологија не би можел да преживее.
Но, најнепријатното изненадување допрва следувало.
На дното го видел и она што таму не требало да постои
Во текот на истражувањето, Весково забележал човечки отпад.
Едно парче изгледало како пластика, а извештаите од тоа време посочувале и на пластична кеса.
Токму локацијата го прави откритието толку вознемирувачко.
Предметот не бил пронајден во близина на брегот, ниту во плитките делови на океанот.
Бил речиси 11 километри под површината.
На место до кое човек може да стигне само со една од најсложените подморнички технологии на планетата, сепак стигнал предмет од секојдневниот човечки живот.
И тоа не било прв доказ дека пластиката стигнува до најголемите океански длабочини.
Пластика била пронајдена и на 10.898 метри
Уште пред нуркањето на Весково, научниците имале докази за присуство на пластичен отпад во најдлабоките делови на океанот.
Студија објавена во 2018 година анализирала фотографии и видеоснимки од 5.010 нуркања, направени во период од околу три децении.
Истражувачите идентификувале 3.425 предмети од човечко потекло.
Повеќе од една третина од класифицираниот отпад била макропластика, а дури 89 проценти од пластичниот отпад бил поврзан со производи за еднократна употреба.
Најдлабоката регистрирана пластика била токму пластична кеса, пронајдена на длабочина од 10.898 метри во Маријанскиот ров.
Загадувањето не е само на морското дно
Проблемот е уште посериозен.
Пластиката не останува само како отпад што лежи на дното. Истражувањата покажале дека микропластични честички можат да завршат и во организмите што живеат во најдлабоките океански ровови.
Научниците пронашле пластични честички во ситни ракови од повеќе од најдлабоките океански ровови во светот.
Тоа отвора уште посериозно прашање: колку длабоко навлегло загадувањето во екосистемите кои со децении се сметале за речиси изолирани од човечкото влијание?
Како една пластична кеса стигнува речиси 11 километри длабоко?
На прв поглед изгледа невозможно.
Пластичната кеса може да плови на површината, па како тогаш завршува на самото дно на океанот?
Еден од механизмите е постепеното таложење на микроорганизми, органски материјал и други честички на површината на пластиката. Со текот на времето, предметот може да стане потежок и да почне да тоне.
Океанските струи исто така можат да транспортираат отпад на огромни растојанија.
А длабоките океански ровови можат да делуваат како своеобразни „инки“, во кои материјалот постепено се собира и се пренесува кон најдлабоките делови на морското дно.
Така, отпадот што некогаш бил фрлен далеку од Маријанскиот ров може, по долг период, да заврши токму таму.
Најстрашното откритие не било непознат вид
Експедицијата на Весково била научен потфат со огромно значење.
Тимот мапирал длабокоморски области, собирал примероци, проучувал организми и се обидувал подобро да разбере што се случува во најнепристапните средини на планетата.
Но, едно од највпечатливите откритија не било некој чуден организам или непознат вид.
Била пластична кеса.
На место кое човекот со огромни напори успева да го достигне, неговиот отпад очигледно стигнал многу полесно.
И токму затоа сцената од дното на Маријанскиот ров носи непријатна порака:
Можеби сè уште не можеме лесно да стигнеме до најдлабоките места на Земјата. Но, нашиот отпад веќе стигнал таму.
