Топлината навистина го забрзува преминувањето на одредени супстанции од ПЕТ-амбалажата во водата. Сепак, шише оставено во автомобил неколку часа не станува автоматски „токсично“ — времетраењето и температурата имаат клучна улога.
Речиси секому му се случило: полуиспразнето пластично шише останува на седиштето, автомобилот поминува неколку часа на летното сонце, а водата потоа е топла речиси како чај.
Многумина веднаш ја фрлаат. На интернет со години кружат предупредувања дека загреаната пластика испушта опасни хемикалии, па дури и дека водата оставена во автомобил може да стане канцерогена.
Научните сознанија, сепак, покажуваат многу посложена и помалку драматична слика. Високата температура навистина го забрзува преминувањето на одредени супстанции од ПЕТ-шишето во водата, но тоа не значи дека едно попладне во автомобилот ја претвора водата во отров.
Колку може да се загрее автомобилот?
Температурата во затворен автомобил паркиран на сонце може да биде повеќе од 20 Целзиусови степени повисока од надворешната.
Американскиот Центар за контрола и превенција на болести предупредува дека температурата во кабината може да порасне за речиси 11 степени во првите десет минути — дури и кога прозорецот е малку отворен.
Тоа значи дека при надворешна температура од 35 степени, водата оставена на седиштето не мора да остане на истата температура. Во затворен автомобил таа може да се загрее на 50, 60 или повеќе степени.
Токму тогаш се забрзуваат процесите што ги испитувале научниците.
Што се случува со ПЕТ-шишето?
Повеќето пластични шишиња за вода за еднократна употреба се произведуваат од полиетилен терефталат, познат како ПЕТ. Во процесот на производство може да се користи антимон, поради што истражувачите проверувале колку од оваа супстанција преминува во водата при различни температури.
Во една често цитирана студија биле анализирани девет марки флаширана вода. Почетната просечна концентрација на антимон изнесувала само 0,195 микрограми на литар.
По три месеци чување на собна температура од 22 степени, просечната концентрација била 0,226 микрограми на литар — односно речиси непроменета.
Резултатите биле поинакви кога шишињата биле изложени на многу повисоки температури.
Истражувачите пресметале колку време е потребно концентрацијата на антимон да ја достигне американската максимално дозволена граница од шест микрограми на литар:
- на 60 °C — приближно 176 дена;
- на 65 °C — околу 38 дена;
- на 70 °C — околу 12 дена;
- на 75 °C — помалку од пет дена;
- на 80 °C — приближно 2,3 дена.
Во еден од експериментите, по седум дена непрекинато изложување на 80 степени, концентрацијата достигнала 14,4 микрограми на литар — повеќе од двојно над дозволеното ниво во САД.
Овие резултати покажуваат дека не е исто дали шишето било во автомобилот два часа или останало таму со денови, изложено на повторено загревање.
Клучни се и температурата и времето
Друга студија, спроведена врз десет марки флаширана вода, исто така утврдила зголемено ослободување антимон по 24 часа изложување на температури од 40 степени и повеќе. Ефектот бил особено изразен на 70 степени.
Сепак, авторите процениле дека ризикот за здравјето при вообичаени услови на складирање останува прифатлив.
Француски истражувачи, пак, ја изложиле водата во ПЕТ-шишиња на температури од 40, 50 и 60 степени. Со зголемувањето на температурата се зголемувала и миграцијата на ацеталдехид, формалдехид и антимон, а процесот бил особено забрзан на 60 степени.
Но, постои важен детаљ што често се изоставува во алармантните текстови на интернет. При тестирањето на примероците врз бактерии и човечки клеточни линии, истражувачите не утврдиле цитотоксични, генотоксични или ефекти што би укажувале на нарушување на ендокриниот систем при испитуваните нивоа на изложеност.
Со други зборови, доказот дека при загревање повеќе супстанции преминуваат од амбалажата во водата не е исто што и доказ дека едно шише оставено во автомобил неколку часа ќе предизвика труење.
А што е со БПА и фталатите?
За загреаните пластични шишиња често се споменува бисфенол А, односно БПА. Меѓутоа, ПЕТ-шишињата не се произведуваат со БПА.
Во француското истражување не биле откриени ниту фталати во анализираните примероци. И овие супстанции често погрешно се поврзуваат со секој вид пластична амбалажа, иако различните пластики имаат различен хемиски состав.
Дали да ја испиете водата?
Ако затворено шише останало во автомобилот само неколку часа, достапните научни податоци не покажуваат дека водата поради тоа одеднаш станала опасна за здравјето.
Но, чувањето залихи од вода со денови или недели во автомобил кој секојдневно се загрева на 50 или 60 степени не е добра идеја. Истражувањата јасно покажуваат дека повисоката температура и подолгото време на изложување ја зголемуваат миграцијата на супстанциите од амбалажата.
Кај веќе отворено шише постои и дополнителна причина за претпазливост. При пиењето директно од него во водата навлегуваат микроорганизми од устата, а топлата средина може да го поттикне нивното размножување.
Заклучокот е едноставен: шишето што сте го заборавиле во автомобил неколку часа не мора да го третирате како опасен отпад. Сепак, автомобилот дефинитивно не е соодветно место за долгорочно чување вода — особено во најжешките летни денови.