Свиток претворен во јаглен при катастрофалната ерупција на Везув во 79 година од нашата ера конечно почна да ги открива своите тајни.
Благодарение на вештачката интелигенција и напредното КТ-скенирање, научниците успеаја виртуелно да го одмотаат и делумно да го дешифрираат документот, кој речиси два милениума се сметаше за нечитлив.
Станува збор за свитокот PHerc. 1667, еден од стотиците папируси пронајдени во античкиот римски град Херкуланеум, кој бил затрупан со вулканска пепел и кал по разорната ерупција на Везув.
Откритието е дел од меѓународната иницијатива „Везув предизвик“ (Vesuvius Challenge), чија цел е да се прочитаат древните свитоци без нивно физичко отворање.
Единствена библиотека што преживеала од античкиот свет
Свитоците биле откриени во 18 век во луксузна вила за која се верува дека му припаѓала на свекорот на Јулиј Цезар.
Оваа колекција претставува единствената речиси целосно зачувана библиотека од класичната антика.
Поради високите температури од вулканската ерупција, папирусите се јагленисале и станале исклучително кршливи. Со децении, обидите за нивно отворање најчесто завршувале со нивно оштетување или целосно уништување.
Вештачката интелигенција го направи невозможното
Во 2023 година, професорот Брент Силс од Универзитетот во Кентаки, заедно со претприемачите Нат Фридман и Даниел Грос, го започна проектот „Везув предизвик“, кој ги обедини научниците и експертите за вештачка интелигенција од целиот свет.
Процесот започнува со високо-прецизно КТ-скенирање на свитокот. Потоа, специјални алгоритми виртуелно ги раздвојуваат и израмнуваат слоевите на папирусот, додека моделите на вештачка интелигенција ги препознаваат трагите од мастилото и го реконструираат текстот.
Историски пробив
На конференција во Неапол научниците објавија дека за првпат успеале целосно виртуелно да одмотаат еден свиток.
Притоа бил откриен текст долг речиси 1,5 метри, распореден во 20 колони.
„Речиси две илјади години овие текстови физички постоеја, но беа практично недостапни. Денес, благодарение на напредното снимање, вештачката интелигенција и интердисциплинарната соработка, конечно можеме да ги читаме“, изјави професорот Брент Силс.
Од „нечитлив“ до читлив
Тимот што го дешифрирал текстот го предводела папирологот Федерика Николарди од Универзитетот „Федерико II“ во Неапол.
Таа потсетува дека во 1980-тите години дел од свитокот бил физички отворен, но текстот бил толку оштетен што добил „нула“ оценка за читливост.
„Со виртуелното одмотување денес можеме да ги следиме аргументите низ повеќе колони. Тоа претставува вистинска револуција во истражувањето на античките ракописи“, истакна Николарди.
Според неа, стилот на пишување укажува дека свитокот потекнува од II или крајот на III век пред нашата ера, што го прави еден од најстарите документи во оваа колекција.
Филозофски текст за човековото однесување
Првичните анализи покажуваат дека свитокот содржи филозофски трактат посветен на етиката, доблеста и човековото однесување, инспириран од стоичката филозофија.
Во текстот се обработуваат концептите „хорма“ – човечкиот импулс за дејствување – и „фронеза“, односно практичната мудрост, која стоиците ја сметале за една од најважните доблести.
Меѓу дешифрираните реченици е и мислата:
„Ќе истражиме нешто, но нема да го разбереме ако се оддалечиме од себе и од сопствената природа.“
Следуваат нови откритија
Истражувачите веќе постигнале успех и со друг јагленисан свиток, PHerc. 139, во кој успеале да го прочитаат насловот „Филодем – За боговите, Книга 8“.
Ова откритие покажува дека делото на грчкиот филозоф Филодем било многу пообемно отколку што се мислело досега.
Според професорот Силс, проектот сега влегува во нова фаза.
„Повеќе не е најголемиот предизвик да ги снимиме или да ги обработиме свитоците со вештачка интелигенција. Сега ни се потребни експерти што ќе можат да ги читаат, толкуваат и разберат текстовите што повторно оживуваат по речиси две илјади години“, порача тој.