Научници, со помош на вештачка интелигенција, идентификуваа 73 претходно непознати подморски вулкански калдери, откритие што повеќе од трипати го зголемува бројот на досега познатите вакви структури.
Истражувањето би можело значително да придонесе за подобра проценка на ризиците од идни подводни вулкански ерупции и цунами.
Истражувањето го предводел тимот на вулканологот Андре Веролин од Универзитетот Париз-Саклеј во Франција, а резултатите ги пренесува Science Alert.
Подводните вулкани – скриена природна опасност
Најголемиот дел од вулканската активност на Земјата се одвива под површината на океаните, каде што тектонските плочи постојано се движат, се судираат и потонуваат една под друга. Иако повеќето подморски ерупции се релативно слаби, некои можат да бидат исклучително разорни.
При силни ерупции се создаваат калдери – огромни вдлабнатини што настануваат кога земјиштето пропаѓа во испразнетата магматска комора. Дел од нив се одамна неактивни, но други можат да бидат знак дека вулканскиот систем повторно би можел да се активира.
Подморските калдери имаат потенцијал да предизвикаат силни експлозии, цунами, ударни бранови и огромни количества водена пареа. Таков пример беше ерупцијата на Хунга Тонга–Хунга Хаапаи во 2022 година, која создаде атмосферски ударни бранови што стигнаа до вселената, предизвика цунами низ Пацификот и нанесе штети на илјадници километри од местото на ерупцијата.
Алгоритам што „гледа“ под морското дно
Пред ова истражување, научниците имаа документирано помалку од 30 подморски калдери, што претставуваше сериозен недостаток на податоци.
За да ја надминат оваа празнина, истражувачите адаптирале алгоритам за вештачка интелигенција кој првично бил развиен за откривање ударни кратери на Марс. Потоа го примениле врз батиметриски карти, кои ја прикажуваат топографијата на морското дно.
Алгоритмот првично идентификувал дури 87.435 потенцијални формации. По низа автоматски филтри и детална рачна анализа, бројот бил намален на 78 веројатни калдери. Од нив, пет веќе биле познати, што ја потврдило точноста на методот, а останатите 73 претставуваат новооткриени подморски калдери.
Каде се наоѓаат новите калдери?
Новите откритија нудат и подобра слика за тоа каде најчесто се формираат подморските вулкански системи.
- Осум калдери се пронајдени долж средноокеанските гребени, на границите на тектонските плочи.
- Девет се откриени во вулкански лакови.
- Дури 61 се наоѓаат внатре во самите тектонски плочи, најчесто во морски планински синџири, а не на нивните граници.
Истражувачите издвоиле седум од новооткриените калдери како приоритетни локации за идни експедиции, бидејќи нивната положба, длабочина и морфологија укажуваат дека можат да бидат клучни за подобро разбирање на опасностите од подводните вулкани.
Важна основа за проценка на идните ризици
Студијата не утврдува дали новооткриените калдери се активни во моментов. Сепак, поновите научни истражувања покажуваат дека дури и вулкани кои долго време се сметале за изгаснати можат повторно да се наполнат со магма и да станат активни.
Поради тоа, научниците нагласуваат дека идентификувањето на ваквите структури е од суштинско значење за нивно понатамошно следење и за подобра проценка на глобалните вулкански ризици.
„Нашиот збир на податоци пополнува значајна празнина во досегашните набљудувања и создава репродуктивна и надградлива рамка за идентификација и карактеризација на подморските вулкани, што ќе биде важна основа за идните глобални проценки на вулканската опасност“, наведуваат авторите.
Студијата е објавена во научното списание Communications Earth & Environment.