Редовниот самопреглед помага во рано откривање на ракот на дојката што значи поголема шанса за излекување и преживување.
Ракот на дојката е најчесто се јавува на возраст над 50 години, но може да се појави и кај млади жени, но и кај мажи.
Ракот на дојката е најчесто дијагностициран малигнитет. Се проценува дека повеќе од 355.000 жени во земјите-членки на ЕУ се соочувааат со оваа дијагноза (13,3% од сите дијагнози на рак).
Кај жените на возраст од 50 до 69 години, важно е да се нагласи важноста од рано откривање на ракот на дојка и ако се открие во рана фаза и се третира правилно, тогаш повеќе од 90% од пациентите со рак на дојка може да се излечат. Петгодишното преживување во овој случај е 96%.
За жал, жените сè уште не реагираат во доволен број на превентивните прегледи, па затоа е неопходно постојано да се нагласува важноста на превентивните прегледи и да се трудиме програмите за рано откривање на рак на дојка да се спроведуваат што е можно поуспешно. Ова секако ќе резултира со поуспешно лекување и намалена смртност во иднина.
Причините за рак на дојка се повеќекратни, а симптомите не се секогаш очигледни
Има многу фактори кои влијаат на појавата на рак на дојка, и тоа:
- возраст (зачестеноста почнува да се зголемува со возраста од 35-40 години и се зголемува со возраста),
- позитивна семејна историја (мутација на гените BRCA1 и/или BRCA2),
- постара возраст при првото раѓање (над 30-35 години),
- бројот на раѓања е обратно пропорционален со инциденцата на ракот на дојка (неплодните жени имаат 4 пати поголема инциденца на рак на дојка),
- рана менструација и доцна менопауза,
- земање егзогени хормони (како хормонска терапија),
- дебелина (зголемена изложеност на естроген)
Симптомите на рак на дојка се следниве:
- појава на безболна грутка (повеќе од 80% од пациентите го откриваат својот рак на дојка со самопреглед),
- нови промени во големината и обликот на градите (споредување една со друга). Треба да се нагласи дека градите најчесто не се исти, но треба да внимаваме на новите промени,
- новонастанато разновидно однесување на градите при кревање на раката или болка (кои не се поврзани со почетокот на менструацијата),
- ненадејно црвенило на едната дојка кое не исчезнува, вдлабнување на кожата или изглед на кора од портокал,
- промени на кожата на брадавицата, вовлекување на брадавицата, исцедок од брадавицата, кој може да биде: воден, гноен или крвав, светло-црвен и кафеаво-црвен килибар, чешање и печење со промени на кожата околу брадавицата.
Со самопрегледот треба да се започне по 20-тата година од животот, а според меѓународните препораки, самопрегледот на дојката треба да се прави најмалку еднаш месечно. Со самопрегледот на градите, жената сама ги прегледува своите гради. Ако жената има менструација најдобро е да се направи самопреглед една или две недели по почетокот на менструацијата бидејќи жлезденото ткиво на дојката се менува во текот на циклусот поради хормоните. За жените кои веќе немаат менструација, најдобро е да одредат еден ден во месецот кога ќе го направат тоа.
При самопрегледот треба да се внимава на следните знаци: откривање на грутка при палпација, задебелување во градите, зголемување на едната дојка, какви било промени на кожата на брадавиците и градите, исцедок од брадавицата, болка во градите.
Доколку се забележи некој од овие симптоми, жената треба да се консултира со матичен лекар кој ќе ја објасни природата на болеста и ќе ја упати за дополнителни тестови, опции за третман и ќе ја следи за време на нејзината болест и ќе биде поддршка за време на третманот. Важно е да се едуцираат жените за редовни контроли и да можат да препознаат сомнителни промени во градите за да можат да го заштитат своето здравје.
Првиот мамографски преглед треба да се направи на возраст помеѓу 38 и 40 години од животот
Со редовните контроли кои вклучуваат самопреглед, мамографија и ултразвучен преглед, ракот на дојката може да се открие во рана фаза кога шансите за излекување и преживување се многу поголеми. Првиот мамографски преглед на дојката, т.н основен (почетен) мамограф ,секоја жена треба да го направи помеѓу 38 и 40 години од животот, а жените над 40 еднаш годишно. Кај жените на возраст од 50 до 69 години, се препорачува мамографија најмалку еднаш на секои две години. Кај жени со инциденца на рак на дојка кај блиски роднини, се препорачува да се започне со редовни мамографии порано.
Ултразвукот на дојката најчесто се користи кај млади жени, кои имаат повеќе жлездено ткиво. Овој метод може рано да открие присуство на јазли (без разлика дали се работи за циста или тумор). Доколку е потребно, во случај на сомнителна грутка, може да се изврши насочена пункција и цитолошки преглед со многу тенка игла. Контролата се врши амбулантски, не е болна ниту се можни компликации.
На ракот на дојка сега се гледа како на системска болест која бара и локално и систематско лекување. Прогнозата како и терапијата на избор зависат од стадиумот на малигнитетот (дали е само во дојката или се проширил на други делови од телото), типот на малигнитет, одредени карактеристики на туморските клетки и дали малигнитетот е пронајден во друга града.
На прогнозата и изборот на лекување влијаат и општата здравствена состојба на жената, возраста на жената, тежината и менопаузалниот статус (дали жената сè уште има менструација). Повеќето жени се подложени на комбинација на третмани кои вклучуваат хируршки зафат, зрачење, хемотерапија и/или хормонска терапија. Сегашните препораки за потенцијално излечив малигнен тумор на дојка обично сугерираат дека најдобро примарното лекување е делумна мастектомија (отстранување на дел од дојката) плус отстранување на лимфните јазли во пазувите и терапија со зрачење. Кога туморот навреме е откриен (големина до 1 cm), тој е излечив во 98% од случаите, додека петгодишното преживување во напредната фаза на болеста е 35-75%. Затоа отпочнете превентивни прегледи и правите самопреглед на градите.