Клима уредите трошат многу електрична енергија и дополнително ги загреваат градовите. Научниците откриваат како пасивното ладење може да ја намали потребата од климатизација за дури 80 проценти.
Екстремните топлотни бранови стануваат сè почести и посмртоносни, а научниците предупредуваат дека масовната употреба на клима уреди не е долгорочно решение. Наместо целосно потпирање на климатизацијата, експертите предлагаат нов пристап кој може значително да ги намали температурите во домовите, потрошувачката на електрична енергија и ризикот по здравјето.
Според најновите научни анализи, ладењето на зградите повеќе не е прашање на удобност, туку на заштита на човечките животи.
Илјадници жртви поради екстремната топлина
Ова лето големи делови од Европа и Азија се погодени од рекордни топлотни бранови, долготрајни суши и разорни пожари.
За време на топлотниот бран кон крајот на јуни 2026 година, во Европа беа регистрирани повеќе од 10.000 дополнителни смртни случаи над очекуваното ниво. Историски гледано, најтрагично беше летото 2003 година, кога екстремните горештини однесоа повеќе од 70.000 животи низ Европа.
Побарувачката за клима уреди експлодира
Како што температурите растат, расте и потребата од климатизација.
Истражување објавено во списанието Nature Reviews Clean Technology покажува дека ладењето на зградите веќе учествува со речиси 10 проценти во глобалната потрошувачка на електрична енергија.
Според Меѓународната агенција за енергија (IEA), бројот на клима уреди во светот би можел да се зголеми од сегашните 1,6 милијарди на дури 5,6 милијарди до 2050 година.
Но, експертите предупредуваат дека ова не е одржливо решение.
Клима уредите имаат и негативна страна
Иако спасуваат животи за време на екстремни горештини, клима уредите имаат и свои недостатоци.
Тие ја исфрлаат топлината од просториите надвор, со што дополнително ги загреваат градските улици. Истражувањата покажуваат дека во густо населените урбани средини можат да ја зголемат температурата на воздухот за околу 1 до 2 степени Целзиусови.
Воедно, тие значително ја зголемуваат потрошувачката на електрична енергија токму во периодите кога енергетските системи се најоптоварени.
Решението е пасивното ладење
Научниците сметаат дека иднината лежи во таканареченото пасивно ладење на зградите.
Тоа подразбира архитектонски решенија кои спречуваат прекумерно загревање на објектите, без голема потрошувачка на електрична енергија.
Меѓу нив се:
- надворешно засенчување на прозорците;
- природна и ноќна вентилација;
- подобра топлинска изолација;
- рефлективни покриви и фасади;
- современи материјали кои ја одбиваат или зрачат топлината.
Според анализата, со правилно проектирани згради потребата од механичко ладење може да се намали за дури 80 проценти.
Ладењето не смее да биде привилегија
Во богатите држави клима уредите се широко достапни, но милијарди луѓе ширум светот немаат финансиска можност да ги користат.
Истражување објавено во Nature Communications проценува дека до 2040 година меѓу 64 и 100 милиони домаќинства во Бразил, Индија, Индонезија и Мексико ќе имаат потреба од ладење, но нема да можат да си дозволат климатизација.
Токму затоа пасивното ладење се смета за едно од најисплатливите и најодржливите решенија.
„Не можеме да се спасиме само со клима уреди“
Авторот на студијата, професорот Матаиос Сантамурис од Универзитетот UNSW во Сиднеј, предупредува дека целосната зависност од климатизацијата не е одржлива.
„Не можеме да се извлечеме од климатските промени само со клима уреди. Ако секоја зграда зависи исклучиво од механичко ладење, ќе создадеме огромен притисок врз енергетските системи и дополнително ќе ги загрееме градовите“, предупредува Сантамурис.
Според научниците, најдобриот пристап е да се спречи загревањето на зградите уште пред да биде потребно нивно интензивно ладење. Таквиот пристап не само што ја намалува потрошувачката на електрична енергија, туку придонесува и за поздрава и попријатна животна средина.