Истражување покажува дека некои заштитени области на јужниот пол на Месечината можеби не се толку непријателски за копнените микроорганизми како што се сметаше.
Месечината изгледа како едно од најнегостољубивите места за живот во Сончевиот систем. Нема атмосфера, температурите се екстремни, а површината е изложена на силно ултравиолетово и космичко зрачење.
Но, ново научно истражување открива една интересна можност: некои микроорганизми донесени од Земјата можеби би можеле да преживеат одреден период во заштитени делови од лунарната површина.
Тоа не значи дека Месечината е погодна за живот. Напротив. Станува збор за многу специфични микросредини во кои условите се нешто помалку сурови.
Сенката создава поинакви услови
Поголемиот дел од Месечината е исклучително неповолен за микроорганизмите.
Отсуството на атмосфера значи дека нема природна заштита од сончевото ултравиолетово зрачење, додека површината е изложена и на енергетски честички.
Но, ситуацијата е нешто поинаква во близина на јужниот пол на Месечината.
Поради ниската положба на Сонцето над хоризонтот, рабовите на кратерите, карпите и другите нерамнини можат да создадат области во кои сончевата светлина речиси или воопшто не допира.
Некои од овие места се наоѓаат во трајна или речиси трајна сенка.
Во таквите микросредини ултравиолетовото зрачење може да биде значително послабо, а температурите пониски и постабилни.
Кои микроорганизми биле анализирани?
Истражувачите ги споредиле условите на различни делови од јужниот пол на Месечината со податоците за отпорноста на пет видови микроорганизми поврзани со луѓето и вселенските мисии.
Меѓу нив биле бактериите Bacillus subtilis, Deinococcus radiodurans и Staphylococcus aureus, како и габата Aspergillus niger и видови од родот Fusarium.
Некои од овие микроорганизми се присутни во човечката средина, а дел од нив веќе се детектирани во услови поврзани со вселенски летови.
Тоа ја отвора и можноста дека, и покрај строгите мерки за стерилизација и контрола на контаминацијата, луѓето неизбежно можат да пренесат одреден број микроорганизми во вселената.
Што покажало моделирањето?
Научниците користеле компјутерски модели за да ги анализираат условите во повеќе области околу јужниот пол на Месечината.
Потоа овие услови ги споредиле со познатата отпорност на микроорганизмите на ултравиолетово зрачење, температурни екстреми и други фактори на стрес.
Резултатите покажале дека постојат области во кои некои од анализираните микроорганизми би можеле да останат одржливи најмалку еден ден, а во одредени длабоко засенчени средини – една недела или подолго.
Како особено отпорен се издвоил Aspergillus niger, познат и како црна мувла.
Но, преживувањето не значи дека можат да живеат на Месечината
Ова е најважниот дел од истражувањето.
Научниците не откриле дека бактериите или габите можат да се размножуваат и да создадат колонии на Месечината.
Моделите укажуваат на можност за преживување во состојба на силно намалена биолошка активност, односно нешто што може да се поврзе со криптобиоза.
За активен раст и размножување потребни се многу поповолни услови – вода во достапна форма, соодветна температура и извор на енергија – какви што не се присутни на лунарната површина.
Микробите не биле оставени на Месечината
Важно е и тоа што резултатите не се добиени со експеримент во кој микроорганизмите биле испратени и оставени на Месечината.
Станува збор за компјутерско моделирање врз основа на познатите услови на лунарната површина и претходни податоци за отпорноста на микроорганизмите.
Затоа, резултатите покажуваат каде и под кои услови тие би можеле да преживеат, а не претставуваат директен доказ дека такво преживување веќе се случува на Месечината.
Зошто ова е важно за идните мисии?
Истражувањето добива дополнително значење затоа што токму јужниот пол на Месечината е една од главните цели на идните човечки мисии.
Регионот е особено интересен поради доказите за присуство на воден мраз во трајно засенчени области.
Доколку астронаутите донесат микроорганизми од Земјата, дел од нив можеби нема веднаш да бидат уништени. Тие би можеле да останат скриени во пукнатини, кратери, сенки или други заштитени микросредини.
Тоа може да создаде сериозен проблем за идните научни истражувања.
Како да знаеме што било таму пред нас?
Ако на Месечината во иднина се откријат органски или хемиски траги, научниците ќе мора внимателно да утврдат дали тие се автентично лунарни или потекнуваат од Земјата.
Токму затоа контролата на контаминацијата станува сè поважна со секоја нова вселенска мисија.
„Важно е да се разбере што имало таму пред доаѓањето на луѓето“, е суштината на предупредувањето на Ендру Нидам, коавтор на истражувањето и експерт за планетарна заштита во рамките на тимот на НАСА за програмата „Артемис“.
Истото прашање ќе стане уште поважно доколку човештвото еден ден стигне до Марс.
Тогаш научниците ќе бараат можни знаци на древен или актуелен живот. А последното нешто што би го сакале е да откријат нешто што всушност сме го донеле таму од Земјата.
Месечината не е погодна за живот – но сенките можат да го зачуваат она што ќе го донесеме
Новото истражување не ја менува сликата за Месечината како суров и негостољубив свет.
Но, покажува дека нејзината површина можеби не е биолошки „еднообразна“.
Во најтемните и најзаштитените микросредини, некои микроорганизми можеби можат да издржат многу подолго отколку што би очекувале.
А тоа значи дека, пред човештвото да започне долгорочно присуство на Месечината, не е важно само што ќе донесеме таму – туку и како ќе се осигураме дека она што ќе го откриеме подоцна навистина било таму пред нас.