Човечкиот мозок не се развива и не старее рамномерно. Ново истражување открива четири големи пресвртници во начинот на кој мозокот е организиран – околу 9, 32, 66 и 83 години.
Овие пресвртници го делат животот на пет главни периоди во развојот и стареењето на мозокот, покажува студијата објавена во списанието Nature Communications.
Најголемата промена се случува околу 32-годишна возраст.
Најголемиот пресврт е околу 32 години
Ова не значи дека човекот до 32 години е „психолошки тинејџер“, ниту дека мозокот одеднаш се менува на 32-от роденден.
Станува збор за просечна возраст кога се забележува голема промена во начинот на кој различните делови од мозокот комуницираат меѓусебно.
„Не велиме дека луѓето во доцните дваесетти години се однесуваат како тинејџери, ниту дека нивните мозоци изгледаат како тинејџерски мозоци. Тоа е шема на промени“, објаснува водечкиот истражувач Алекса Мусли од Универзитетот во Кембриџ.
Мозокот како мрежа од патишта
За полесно да се разбере, мозокот може да се замисли како огромен град.
Различните делови на мозокот се како населби, а нервните влакна се патишта што ги поврзуваат.
Некои патишта се кратки и ги поврзуваат соседните области, додека други овозможуваат комуникација меѓу многу оддалечени делови.
Научниците проучувале колку ефикасно информациите се движат низ овие „патишта“ и како се менува нивната организација со возраста.
Како ги откриле промените?
Истражувачите анализирале податоци од девет големи бази на мозочни скенирања.
Вкупно биле опфатени 4.216 луѓе на возраст од раѓање до 90 години, а главната анализа била направена врз 3.802 здрави учесници.
Користеле посебен вид магнетна резонанца со која може да се следи како водата се движи низ мозочното ткиво.
Ова им овозможува на научниците да ги видат главните нервни „патишта“ во мозокот и да следат како тие се менуваат со возраста.
Потоа биле анализирани различни карактеристики на мозочната мрежа и биле барани периоди во кои начинот на нејзино менување значително се менува.
Така биле издвоени четири пресвртници: околу 9, 32, 66 и 83 години.
Од детството до 32 години
Во првите години од животот мозокот создава огромен број врски меѓу нервните клетки.
Како што детето расте, мозокот почнува да ги зајакнува врските што најмногу ги користи, а оние што не се потребни постепено се отстрануваат.
Тоа е еден вид природно „средување“ на мозокот – системот станува поефикасен и поспецијализиран.
Околу деветгодишна возраст се забележува првата голема промена. Таа временски се совпаѓа со периодот на значајни когнитивни и хормонални промени и со почетокот на пубертетот.
Сепак, научниците нагласуваат дека студијата не докажува дека пубертетот директно ја предизвикува оваа промена.
Од деветтата до околу 32-рата година, комуникацијата меѓу различните делови на мозокот станува сè поефикасна.
Мозочните „патишта“ постепено созреваат и информациите можат побрзо и полесно да се пренесуваат низ целиот мозок.
Околу 32 години оваа ефикасност достигнува важна пресвртна точка.
Тоа е најголемата промена што ја забележале истражувачите.
По 32 години следува подолг период на стабилност
По 32-рата година, промените во мозокот продолжуваат, но стануваат многу побавни.
Следниот период трае до околу 66 години.
Во овој период мозокот постепено се организира во поспецијализирани групи. Различните делови и понатаму комуницираат, но врските меѓу некои оддалечени области полека стануваат послаби.
Важно е дека ова не значи дека интелигенцијата или другите способности почнуваат да опаѓаат на 32 години.
Студијата не ја мерела интелигенцијата, личноста или секојдневното однесување, туку начинот на кој се организирани врските во мозокот.
„Кога ќе се осврнеме наназад, многумина од нас чувствуваат дека нашите животи се обележани со различни фази. Се покажува дека и нашите мозоци минуваат низ овие фази“, вели Данкан Астл, професор по невроинформатика на Универзитетот во Кембриџ.
По 66 години промените повторно се забрзуваат
Околу 66-годишна возраст започнува нова фаза.
Нервните врски постепено слабееат, особено оние што поврзуваат оддалечени делови од мозокот.
Мозокот сè повеќе се потпира на локални групи на добро поврзани области, наместо информациите слободно да патуваат низ целата мрежа.
Ова е дел од природниот процес на стареење на мозокот.
Што се случува по 83 години?
По околу 83 години, слабеењето на врските меѓу поголемите делови на мозокот станува уште поизразено.
Мозокот тогаш повеќе се потпира на помал број клучни области кои помагаат во пренесувањето на информациите.
Сепак, научниците предупредуваат дека овој резултат треба да се толкува внимателно.
Во најстарата група имало само 93 учесници, па потребни се дополнителни истражувања за да се потврди овој образец.
Мозокот не се менува одеднаш – туку во фази
Истражувањето покажува дека развојот и стареењето на мозокот не се еден непрекинат и рамномерен процес.
Наместо тоа, мозокот минува низ пет пошироки фази, со четири периоди во кои начинот на неговото функционирање и организација значително се менува.
Најголемиот пресврт се случува околу 32 години, но тоа не е „магична граница“ меѓу младоста и зрелоста.
Научниците едноставно забележале дека околу оваа возраст се менува начинот на кој различните делови од мозокот се поврзуваат и комуницираат.
Најважната порака од студијата е дека мозокот продолжува да се менува во текот на целиот живот – само начинот и брзината на тие промени се различни во различни периоди.