Кристијан Вуковиќ има само три години, но тој се претстави како вистински професионалец во студиото на Јутарњи лист.
Смирен е и насмеан, ужива во фактот дека сите очи се вперени во него, блицот на фотоапаратите го одушевува, а посебна еуфорија го презема кога сите присутни му аплаудираа за одлично завршената работа.
Тогаш ја развлекува масмевката од уво до уво, ги крева рацете во воздух и вика: “Гоооол!”.
Но, неговата снаодливост пред камерата не изненадува. Неодамна, тој стана модел. Тој и врсничката Лаура Филипај, многу шик дама од Риека, овие денови станаа заштитни лица на детскиот бренд Looly Boo. Ова е првата модна кампања во Хрватска во која моделите имаат Даунов синдром.
Ја менуваме свеста
– Оваа година, Кристијан, од 750 пријавени е избран како едно од 35-те деца претставници на непрофитната организација за Даунов синдром, “Nothing Down”.
Тие работат на тоа да ја променат свеста на луѓето за ова хромозомско нарушување, па затоа тоа стана и нашата задача. Неодамна видов дека едно момче со Даунов синдром беше модел за американскиот бренд Oshkosh, па добив идеја дека би можеле истото да го сториме во Хрватска. Го контактирав Looly Boo, а тие само што ја подготвиле есенската колекција и беа воодушевени од идејата. Најдовме заедничка визија и започнавме со работа – рече Мартина Вуковиќ, мајката на Кристијан.
Во време кога се родила идејата за кампањата беше веќе прилично добра пријателка со Лариса Порчиќ Филипај, мајката на Лаура, па не беше потребно долго време и девојчето да го вклучат во проектот. Тоа беше всушност идеална ситуација – да имаат и девојче и момче речиси на иста возраст, а Лаура и нејзината мајка се и инаку големи љубители на модата, па и за оваа тема понекогаш пишуваат на својата блогерска страница на Фејсбук, “A Day in Lauras Life With Down”. Покрај тоа, малечката, на пример, глумела во телевизиски реклами и е лице од календарот.
– Децата со Down не се нарекуваат без причина деца на сонцето. Најчесто тие се трпеливи, смирени, симпатични и топли, ја имаат таа специфичност во карактерот. И самиот доктор, John Langdon Down, кој прв го опиша синдромот, знаеше да каже дека тоа не е пожелна ситуација, но има прекрасни карактеристики. Значи снимање на кампањата помина одлично, всушност тие беа и идеални модели. Нивниот карактер зрачи од нив, го сакаат вниманието и уживаат во снимањето. Немаше плачење или барање паузи поради некоја причина – објаснува мама Мартина.
Продолжува на страна 2
Општа неиформираност
Таа е инаку медицински работник, завршила Здравствено училиште, но признава дека и покрај сруката не знаела што точно подразбира животот со дете кое има Down синдром. Токму таа општа неинформираност, вели, е најголемиот проблем на општеството во контекст на односите со луѓето со дополнителен хромозом.
– Нивните потреби се особено индивидуални, секој од нив има свои особености, од изгледот, карактерот, па до здравствените проблеми, но во суштина се исти како и другите деца – најважно е дека им треба љубов, поддршка, хармонија, чувство на припадност, поттик за активности и развој на способности. Кога станува збор за здравствени проблеми со кои се среќаваат, тие најчесто се склони кон разни срцеви мани.
Порано тоа беше многу поголем проблем, бидејќи за поголем дел од зафатите требаше да оди во странство, но сега голем дел од нив се решаваат и кај нас. Тие имаат хипотонија, слабост на мускулите заради кои подоцна проодуваат. Исто така, тие можат да имаат ментални тешкотии, но тоа е сосема друга приказна – објаснува Мартина.
Таа “друга приказна” е токму она што најмногу треба да се промени во свеста на општеството. До неодамна се сметаше дека нема смисла луѓето со Down синдром да одат во градинка или на училиште, да научат да читаат, пишуваат или да сметаат. Сепак, нѝ објаснува оваа високообразована мајка, таквата слика нема апсолутно никаква врска со реалноста.
– Down се уште е мистифициран. Луѓето ги гледаат децата кои ништо не можат, кои немаат шанса за нормален живот.
Тоа не е така, ним само им треба поинаков пристап во учењето, кој треба да почне порано од другите деца, и треба да се врши со многу повеќе трпение. Во САД, на пример, сосема нормално е луѓето со Down синдром да завршуваат не само основни и средни училишта, туку и факултети, да се заљубуваат, да се венчаат, работат на нормални работни места … – истакнува.
Флеш картички
Продолжува на страна 3
Вистинската револуција во тој пристап донеле техниките на учење кои ги развил Глен Доман, во последно време многу популарни во Хрватска. Учат, на пример, со помош на флеш картички, со кои децата ги препознаваат предметите, читаат, се здобиваат со енциклопедиско знаење …
– Најнапред, тоа се ствари од околината, она што веќе го знаат, па се оди на апстрактни поими, кои некогаш тешко ги разбираат.
Но, оваа програма на раната едукација се обидува да направи мрежа во мозокот на детето која ќе овозможи работите полесно да им се “наредат”. Тоа се прави неколку пати на ден во пократки временски интервали.
Многу важна улога имаат родителите, кои мора да се здобијат со самодоверба да веруваат дека тие се најдобрите терапевти, кои најмногу ги сакаат своите деца и најдобро го знаат, па така најдобро го определуваат најдоброто време за учење.
Ако со нив се работи доволно рано и квалитетно, тие до прво одделение можат да ги знаат буквите, бројките, да цртаат, да ги знаат сезони, боите, облиците, геометриските форми, ликовите, да бидат моторички способни … Жените, често кога ќе дознаат дека ќе родат бебе со Даунов, се одлучуваат за абортус, но јас верувам дека почесто би се откажале од тоа кога би знаеле што сѐ овие деца можат да постигнат – вели Мартина.
Љубоморни деца
Продолжува на страна 4
Освен неа и нејзиниот сопруг, на Кристијан во учењето му помага и шестгодишната сестра Ирис.
Како што нивната мајка раскажува, малата самоиницијативно ги зема картичките и го учи братот, на кој е многу горда.
– Често се случува, постарите деца да се љубоморни кога ќе се роди помлад брат или сестра, но кај нас тоа не беше случај. По неколку месеци соживот ја прашав Ирис дали ѝ е симпатичен нашиот брат, на што таа рече: “Па, да, добар е. Ќе го задржиме”, се смее Мартина.
Ирис вели, ги препознава и другите луѓе со Даунов синдром, а за него научиле и неговите колеги од градинка.
– И двајцата одат во градинка, па редовно го застапува пред други деца.
Таа толку добро го претставува па другите деца, исто така, почнале да зборуваат дека сакаат да имаат брат кој има Down. Без оглед на тоа, го обожуваат. Го викаат бебе Кикирики. Го сакаат, бидејќи е мал и затоа што е тивок и не претставува закана за играчките.
Овие постарите од групата, децата од предучилишна возраст, го земаат за рака и го водат во својот кревет. Децата навистина не прават никаква разлика, а ние имаме задача да се едуцираме со цел помалку тоа да го прават и возрасните – заклучува гордата мајка.