Стара математичка проекција повторно привлекува внимание на социјалните мрежи. Но датумот што го издвоиле научниците не е предвидување на апокалипса, туку резултат од модел за растот на светското население.
Дали петок, 13 ноември 2026 година, ќе го означи крајот на светот? Тврдења со ваква содржина се шират на социјалните мрежи, повикувајќи се на научна студија објавена пред повеќе од шест децении.
Сепак, истражувањето не предвидува катастрофа на тој датум. Станува збор за математички модел што испитувал што би се случило доколку растот на светската популација продолжи да се забрзува според образецот забележан во историските податоци.
Како научниците дошле до датумот?
Студијата, објавена во списанието „Science“ во 1960 година, ја подготвиле Хајнц фон Ферстер и негови колеги од Универзитетот во Илиноис.
Истражувачите анализирале демографски податоци за приближно две илјади години. Според нивниот модел, светското население не растело само експоненцијално — се забрзувало и самото темпо на раст.
Кога го продолжиле тој математички образец во иднината, добиле необичен резултат: бројот на жители би се приближил до бесконечност на 13 ноември 2026 година.
Такво нешто физички не е можно. Резултатот ја покажува границата на моделот и неодржливоста на претпоставката дека истиот тренд може да продолжува неограничено.
Математичка проекција, а не пророштво
Клучната разлика е меѓу пресметка заснована врз одредени услови и предвидување дека нешто неизбежно ќе се случи.
Моделот од 1960 година покажувал каде води забрзаниот раст доколку не настапат промени. Но во реалниот свет врз бројот на жители влијаат наталитетот, смртноста, здравствената заштита, економските услови и бројни општествени фактори.
Затоа датумот не означува момент на предвидена глобална катастрофа. Тој произлегува од продолжување на математичка крива надвор од условите во кои таа може реално да го опишува населението.
Демографските трендови се променија
Претпоставката за неограничено забрзување на растот не се потврди во децениите што следуваа. Наталитетот се намали во многу делови од светот, а темпото на пораст на населението се забави.
Тоа не значи дека светската популација веднаш престанува да расте. Значи дека расте побавно, поради што старото сценарио веќе не ја опишува нејзината траекторија.
Истовремено, многу земји се соочуваат со поинакви демографски предизвици: стареење на населението, помал број раѓања и намалување на уделот на работоспособните лица.
Овие промени можат да создадат притисок врз економијата, здравствените услуги и пензиските системи. Прашањето денес не е само колку луѓе ќе живеат на планетата, туку и каква ќе биде нивната старосна структура.
Зошто старите предупредувања повторно стануваат сензација?
Студијата настанала во период на силна загриженост за односот меѓу брзиот раст на населението и достапноста на храна, енергија и природни ресурси.
Издвојувањето конкретен датум од такво истражување лесно создава впечаток на пророштво, особено кога се изоставуваат претпоставките врз кои се темели пресметката.
Но научните модели не се непроменливи најави на иднината. Нивните резултати зависат од податоците и условите што ги вклучуваат, а се преиспитуваат кога реалните трендови ќе се променат.
Дали има причина за страв од 13 ноември?
Студијата од 1960 година не дава научна основа за тврдењето дека на 13 ноември 2026 година ќе настапи крајот на светот.
Нејзината вредност е во предупредувањето дека забрзаниот раст не може да продолжува бесконечно според ист образец. Датумот останува интересен детаљ од историјата на демографските модели — а не најава за апокалипса.