Историска мисија на „Шенжоу-23“
Кина ја започна вселенската мисија „Шенжоу-23“, во рамки на која еден астронаут за првпат ќе остане цела година во орбитата. Овој потфат претставува важен чекор во амбициозниот план на Пекинг за испраќање луѓе на Месечината до 2030 година.
Ракетата „Лонг Марч 2-F“ беше лансирана од центарот Џиукван во северозападна Кина, носејќи тројца астронаути кон вселенската станица „Тиангонг“ („Небесен дворец“), која е во орбитата од 2021 година.
Мисијата е значајна и затоа што првпат во кинеската вселенска програма учествува астронаут од Хонг Конг – 43-годишниот Лаи Ка-јинг, поранешен припадник на полициските сили. Во екипажот се и воздухопловниот инженер Жу Јангжу и поранешниот воен пилот Жанг Жијуан, кои исто така за првпат патуваат во вселената.
Кинеската национална вселенска администрација (CMSA) соопшти дека лансирањето било „целосен успех“ и дека екипажот безбедно се споил со станицата „Тиангонг“.
Една година во микрогравитација
Главниот научен експеримент на мисијата ќе биде едногодишниот престој на еден член од екипажот во орбитата, со цел да се испитаат последиците од долготрајната изложеност на микрогравитација врз човечкиот организам.
Во текот на мисијата ќе се реализираат и истражувања во биологија, медицина, физика на флуиди и наука за материјали.
Од CMSA велат дека податоците од оваа мисија ќе бидат клучни за идните кинески мисии кон Месечината, а потенцијално и кон Марс. Името на астронаутот кој ќе остане една година во орбитата ќе биде објавено дополнително.
Досега кинеските екипажи на „Тиангонг“ престојуваа по шест месеци пред да бидат заменети со нов тим.
Најголемите ризици од долг престој во вселената
Според астрофизичарот Ричард де Гријс од Универзитетот Маквари во Австралија, долгорочниот престој во вселената носи сериозни предизвици за човечкото тело.
Меѓу главните ризици се губење на коскена густина, слабеење на мускулите, изложеност на радијација, нарушен сон и психолошки замор.
Тој нагласува дека клучни ќе бидат и сигурните системи за рециклирање вода и воздух, како и способноста за справување со евентуални медицински итни случаи далеку од Земјата.
„Една година во орбитата ги става и луѓето и опремата во сосема поинаков оперативен режим во споредба со пократките мисии од претходните фази на програмата“, изјави Де Гријс.
Кина и САД во нова вселенска трка
Мисијата „Шенжоу-23“ е дел од пошироката стратегија на Кина за слетување астронаути на Месечината до 2030 година, во конкуренција со американската програма „Артемис“.
Во меѓувреме, НАСА планира повторно да испрати луѓе на Месечината до 2028 година и да воспостави долгорочно присуство како подготовка за идни мисии кон Марс.
Кина паралелно работи на новото вселенско летало „Менжоу“, кое треба да ја замени сегашната серија „Шенжоу“ и да биде способно за транспорт на астронаути до Месечината. Неговиот прв орбитален тест-лет е планиран за 2026 година.
Во развој се и новите ракети-носачи „Лонг Марч 9“ и „Лонг Марч 10“, наменети за транспорт на тешка опрема и човечки екипажи.
Планови за база на Месечината
Долгорочната цел на Пекинг е изградба на Меѓународна лунарна истражувачка станица (ILRS) до 2035 година, во соработка со Русија и други партнери.
Базата е планирана на јужниот пол на Месечината, а Кина разгледува можност за користење 3D печатење со лунарна почва за изградба на инфраструктурата, со што би се намалиле трошоците и зависноста од снабдување од Земјата.
Независна програма и нови партнерства
Кинеската вселенска програма доживеа огромен развој во последните три децении, со милијарди долари вложени во технологија и истражувања.
Во 2019 година, Кина стана првата држава што успешно спушти сонда на темната страна на Месечината, а во 2021 година испрати и ровер на Марс.
Откако САД во 2011 година ѝ забранија на НАСА соработка со Кина во рамки на Меѓународната вселенска станица, Пекинг започна забрзано да развива сопствена независна вселенска програма.
Истовремено, Кина ги проширува и меѓународните партнерства. До крајот на годината се очекува првиот пакистански астронаут да престојува на „Тиангонг“, а идните мисии „Чанг’е“ ќе носат научни инструменти од Египет, Бахреин, Тајланд и Швајцарија.