Строги градежни стандарди, системи за амортизација, сеизмичка изолација и постојана подготвеност на населението – јапонската заштита од земјотреси се потпира на повеќе поврзани решенија.
Јапонија е една од сеизмички најактивните земји во светот. Честите потреси ја поттикнале да развива технологии и инфраструктура чија главна цел е да ги намалат човечките жртви, оштетувањата и прекините во основните услуги.
Зад тој пристап стојат децении инженерски истражувања, искуства од разорни катастрофи и култура на подготвеност што започнува уште во училишните клупи.
Зошто земјотресите се толку чести?
Јапонскиот архипелаг се наоѓа на допирот на четири тектонски плочи. Нивното движење, судирање и подвлекување создаваат напрегања во Земјината кора, кои се ослободуваат преку земјотреси.
Меѓу областите што се предмет на особено внимателно следење се Нанкајскиот и Јапонскиот ров. Силните подморски земјотреси можат да предизвикаат и цунами, како при катастрофата во Тохоку во 2011 година.
Дополнителна опасност претставуваат активните раседи на копното, каде што плитките земјотреси можат да предизвикаат сериозни локални оштетувања.
Три пристапи за побезбедни објекти
Јапонското градежништво применува три основни пристапи за намалување на последиците од потресите: „Таишин“, „Сеишин“ и „Меншин“.
Изборот зависи од локацијата, карактеристиките и намената на објектот, условите на тлото и расположливите средства.
„Таишин“: конструкција што ги поднесува сеизмичките сили
„Таишин“ подразбира проектирање конструкција способна да ги издржи силите што се јавуваат при земјотрес.
Тоа се постигнува со соодветно распоредени носечки елементи, армиран бетон, челични конструкции и добро проектирани врски меѓу нив. Покрај носивоста и крутоста, важна е и способноста на конструкцијата да се деформира без ненадејно губење на стабилноста.
Овој пристап е основа на сеизмичкото проектирање и се применува кај различни видови објекти.
„Сеишин“: уреди што ја апсорбираат енергијата
„Сеишин“ користи дополнителни уреди за придушување на вибрациите и намалување на движењето на конструкцијата.
Меѓу нив се вискозни амортизери, уреди што работат преку триење и метални елементи што апсорбираат енергија преку контролирана деформација.
При земјотрес, овие системи преземаат дел од енергијата и го намалуваат оптоварувањето врз носечките елементи. Целта е да се ограничат оштетувањата и да се подобри однесувањето на објектот за време на потресот.
Нишањето на високите згради, видливо на многу снимки од Јапонија, само по себе не значи дека тие ќе се урнат. Сепак, од видеоснимка не може сигурно да се утврди каков заштитен систем има конкретниот објект.
„Меншин“: намален пренос на движењето од тлото
„Меншин“, односно сеизмичка изолација, го намалува пренесувањето на движењето од тлото кон зградата.
Меѓу темелите и горната конструкција се поставуваат специјални изолатори, како гумено-челични лежишта или лизгачки системи. Тие овозможуваат релативно поместување меѓу тлото и објектот, со што се намалуваат забрзувањата и силите што ги трпи конструкцијата.
Зградата и натаму се движи, но системот може значително да го ублажи нејзиниот одговор на потресот.
Ваквите решенија се особено значајни за болници, центри за управување со кризи и други објекти чија работа е неопходна по катастрофа.
Заштитата продолжува надвор од зградите
Отпорноста на Јапонија се потпира и на системите за рано предупредување, противпожарната заштита, евакуациските патишта и редовните вежби.
Предупредувањата за земјотрес не го предвидуваат настанот однапред. Тие ги регистрираат првите сеизмички бранови и, каде што условите го дозволуваат тоа, обезбедуваат кратко време за реакција пред пристигнувањето на посилното тресење.
Кај опасноста од цунами, клучни се навременото предупредување и брзото повлекување кон повисоки места или определени објекти за евакуација.
Ниту една технологија не гарантира целосна заштита. Јапонското искуство покажува дека последиците можат да се намалат кога квалитетното градење, одржувањето на инфраструктурата и подготвеноста на населението се развиваат заедно.