Генетско истражување ги поврзува домородните Хавајци со жителите на Рапа Нуи и Мангарева, расветлувајќи дел од историјата на населувањето на Тихиот Океан.
Од каде пристигнале луѓето што први ги населиле Хавајските Острови? Ново истражување, објавено во списанието Science, нуди дополнителни генетски докази за патиштата по кои древните полинезиски морепловци стигнале до овој оддалечен архипелаг, пренесува ScienceAlert.
Научниците откриле силна генетска поврзаност меѓу домородните жители на Хаваи и населението на Рапа Нуи, познат и како Велигденски Остров. Истражувањето покажало и поврзаност со Мангарева, во Француска Полинезија.
Според авторите, резултатите упатуваат на Мангарева како можна појдовна точка за предците на двете островски популации.
Генетски траги од древните поморски патувања
Населувањето на Пацификот е едно од највпечатливите достигнувања во човечката историја. Полинезиските морепловци преминувале огромни океански растојанија, основајќи заедници на острови оддалечени илјадници километри едни од други.
За да реконструираат дел од тие движења, истражувачите анализирале генетски податоци од современи жители на пацифичките острови.
Анализата опфатила претходно објавени податоци од 1.050 луѓе од Француска Полинезија, како и 12 претходно необјавени геноми од Рапа Нуи. Биле користени и податоци за домородни Хавајци, Самоанци и Тонганци од биобанката на американските Национални институти за здравство.
Меѓу водечките автори е Александар Јоанидис, истражувач по генетика и биомедицинска информатика на Универзитетот Стенфорд.
Како ДНК ги поврзува островските заедници?
Тимот ја користел компјутерската алатка Gnomix, заснована на машинско учење, за да ги издвои деловите од геномот со полинезиско потекло.
Потоа истражувачите барале заеднички наследени сегменти од ДНК. Овој пристап овозможува да се препознаат генетски врски меѓу популациите и да се процени нивното заедничко потекло.
Со споредување на тие траги, научниците добиле појасна слика за поврзаноста на островските заедници и за последователните преселби низ Пацификот.
Мали групи населувале далечни острови
Населувањето се одвивало постепено, преку повеќе поморски патувања. Морепловците користеле традиционални пловила со два трупа, способни да превезуваат луѓе и залихи потребни за основање нови заедници.
Секоја преселба оставала белег во генетската структура на потомците.
Според моделот претставен во истражувањето, Тахити бил населен пред приближно 34 генерации, односно околу 1070 година. Генетската проценка упатува на основачка популација од околу 800 лица во репродуктивна возраст.
Овие бројки се проценки добиени преку анализа на ДНК, а не непосредни историски записи за бројот на доселеници.
Што е „ефект на основач“?
Кога мала група луѓе основа нова заедница, таа пренесува само дел од генетската разновидност на популацијата од која потекнува. Генетичарите овој процес го нарекуваат „ефект на основач“.
Поради тоа, одредени генетски варијанти можат да станат почести кај потомците. Меѓу нив може да има и варијанти поврзани со ретки наследни заболувања.
Според истражувачите, последователните преселби меѓу островите можеби довеле до повеќекратно повторување на овој процес кај предците на денешните домородни Хавајци.
Идентификувани варијанти поврзани со ретки заболувања
Во истражувањето се издвоени три генетски варијанти поврзани со ретки наследни состојби.
Една се наоѓа во генот ADAMTSL4 и е поврзана со поместување на очната леќа, што може сериозно да го наруши видот. Друга, во генот PDE6B, е поврзана со наследно заболување на мрежницата и постепено губење на видот.
Третата варијанта е во генот FAN1, кој учествува во поправката на оштетената ДНК. Одредени промени во овој ген се поврзани со наследно бубрежно заболување.
Станува збор за автозомно рецесивни состојби: болеста обично се развива кога лицето ќе наследи по една болестотворна варијанта од двајцата родители. Носителството на една таква варијанта само по себе не значи дека лицето ја има болеста.
Значење за идните здравствени истражувања
Авторите посочуваат дека генетските особености на домородните Хавајци сè уште не се доволно застапени во големите истражувања.
Подоброто познавање на ретките варијанти би можело да помогне во препознавањето на наследните заболувања и во развојот на посоодветни пристапи за генетско тестирање.
За тоа, нагласуваат истражувачите, се потребни дополнителни студии и поголема застапеност на овие заедници во генетските истражувања.
Наодите така придонесуваат во две области: ја расветлуваат историјата на полинезиските преселби и отвораат можности за подобро разбирање на одредени наследни здравствени ризици.