Интересна статија на професор по психологија Тања Дејановиќ Шагадин нуди десет совети за подобро мотивирање на ученикот за учење. Текстот е подготвен од Виолета Драшковиќ.
Дете на возраст од 3-4 години е вистински сунѓер, секогаш спремно за нови искуства и знаења. Можеби ви е познато тажењето на некои родители: “Никогаш не престанува да праша зошто, како и секој одговор со себе носи уште пет прашања со себе.” А кога ќе се појават и непријатни прашања на кои немаат одговор, или навлегуваат во интимата, родителите се потат, избегнуваат да дадат одговор или пак го прекинуваат детето во надеж дека сите прашања ќе завршат.
За жал, се чини дека крајот на испрашувањето доаѓа тогаш кога ќе тргне детето на училиште. Изненадува и растажува фактот дека во текот на школувањето поголемиот број на тие мали сунѓери полни со прашања и интереси за сѐ, се претвори во мразители на учењето, на кои училиштето, учењето, домашните работи, а особено читањето – се товар и страдање.
Децата не стануваат мрзливи и незаинтересирани сами од себе. Тие тоа го учат. А често проблемот е во тоа дека оценките станаа цел сами по себе и дека целта не е на детето, туку на родителот, така што детето нема чувство дека учи за себе и постигнува нешто за себе, туку дека е тоа нешто што го прави за родителите. Често сета одговорност за учење и училишни постигнувања родителите, особено во текот на основното училиште, преземаат на себе, така што детето се помалку размислува околу тоа, поучено со искуството – дека тоа не е навистина неговата / нејзината грижа и дека родителите ќе ги одработат за него училишните обврски. Така, децата не успеваат да се здобијат со работни навики и да се грижат за училиштето – што обично ќе дојде на наплата при преминот во средно училиште.
Еве некои корисни совети
Училиштето и учењето се одговорност на детето
- Родителите би требало постапно, во согласност со возраста на детето, да ја препуштаат одговорноста за училиште на детето. Ова значи дека детето само почнува да ја подготвува училишната чанта, да се грижи за домашна работа, да презема од библиотека книги за читање, самиот навива будилник за будење и само станува наутро на време. Се разбира, ова нема да го работи прваче, но во текот на првото одделение, најголем број од децата би можеле да преземат некои од овие одговорности. Важно е родителите да имаат на ум, дека детето оди на училиште за себе и тој пристап треба да се чувствува во разговори кои се водат со него. Од таков однос произлегува начин на комуникација и разговор, кој нема да ја убијат волјата за учење на детето туку ќе делува мотивационо.
Слушање наместо префрлување и постојано советување
Продолжува на страна 2
- Многу честа, иако добронамерна, грешка на родителите е постојано корегирање, преречување на детето и делење на совети на секој чекор. Тоа ја нарушува комуникацијата во сите области, децата се учат дека не можат сами да го решат проблемот, дека тоа за него / неа го прават мама и тато и дека е најдобро ако само го слушаат она што им било кажано. Постарите деца често сфаќаат дека не мора да послушаат туку само да молчат и да се преправаат дека слушаат. Многу често, овој став развива пасивен отпор кај децата, па ќе слушнете дека уште пред да ја завршите реченицата ќе кажат “Да, да, јас разбрав” или да гледаат отсутно во телевизија. Во своите тинејџерски години, тој пасивен отпор често се развива во активен, па така кавгите и непослушност, одбивање стануваат вообичаено секојдневие. Дури и децата кои не се спротивставуваат учат дека проблемите ги решаваат родителите и го намалуваат својот труд. Така, во училиштето не се обидуваат да го разберат материјалот, очекувајќи дека подоцна ќе им објаснуваат родителите, дозволуваат да се зголеми бројот на лоши оценки – сокривајќи ги за да нема критикувања и советувања. Слушање на детето претпоставува да не приоѓаме барајќи грешка која треба да се отстрани, туку со вистински интерес, давајќи му на детето шанса да го раскаже она што е важно, а со цел да слушнеме како детето се чувствува, што сака и како можеме да му помогнеме самото да реши проблем. Многу е важно детето да го прашаме што сака од нас, каква помош очекува, и тогаш да процениме кој дел тоа може само, а каде ние навистина треба да помогнеме. Целта на родителството е да се оспособи детето, да стане независна возрасна личност, а дел од тоа е и самостојноста на училиште, како во однос на учењето и грижата за својот успех, така и во поглед на односите со врсниците и наставниците.
Поддршка, поттикнување, почитување
- Важно е да не се развијаат, или барем на време да се заменат лоши навики, на критикување, презборување, закани и поткупување на детето. Наместо тоа, детето треба да се поддржува, охрабрува, почитува и да се има доверба во неговите способности дека ќе ги надмине проблемите и ќе успее во она што сака. Тоа би значело да се исфрлат во своето однесување изјави како: “Како може тоа да ти се случи?”, “Не биди глуп”, “Пак немаш ти домашна задача”, “Како не ти е јасно!?“ Вклучи го малку мозокот”, “О, ти си мрзливец! “, „Ако така продолжиш, ќе бидеш само сметлар“ и слични кои на детето му ја уништуваат самодовербата и довербата и го демотивираат и обесхрабруваат за било какви понатамошни обиди.
Повеќе разбирање во разговорот, толеранција за грешки, фокусирање на детето, а не на своите чувства – важни се за мотивација на детето за понатамошна работа. На детето за совладување на нови знаења му е потребна поддршка, охрабрување и верба дека тоа може да го направи тоа. При тоа од суштинско значење е дека оваа поддршка не се само во зборови и дека не безвредна. Не е доволно да му се каже на детето, “Можеш да го направиш тоа, јас верувам во тебе”, особено не кога детето е фрустрирано, затоа што нешто не му оди, во такви ситуации, освен потребната поддршка потребно е да се слушне во што е проблемот и заедно со детето да се побараат можни решенија. Вештите родителите и вешти наставници, секогаш внимаваат помошта да е токму доволна, штом детето доаѓа до моментот да може самото – треба да го пуштите да ги почувствува малку пречките и уживање кога тие ќе се надминат, а потоа, гласно да се забележи дека успеало, дека “сфатило” како треба, да го поддржите и зајакнете тој миг.
Често помош се состои само во фактот дека ги слушаме децата за што се жалат, да ги прашавме како се чувствуваат и она што би можело да им помогне, за конечно да го пуштиме да продолжи да “страда” со својата програма, затоа што тоа е сето она што детето го сака од нас.
Некои деца навистина не ги сакаат некои лекции, на пример математика или учење години додека го паметат материјалот од историјата – и потребно им е да се пожалат. Тука приоѓањето како глас на совеста која вели “Мораш”, “Тоа е твоја работа и ќе завршиш!” ,не помага, дури одмогнува што резултира со давање отпор на родителот кој го вели тоа и ја зголемува отпорноста кон учењето на “здодевен” материјал. На детето ќе му помогне родител кој ќе го разбере, кој ќе му покаже дека знае колку му е тешко, кој ќе му покаже дека не знае како да би му помогнал, кој ќе му понуди помош, но нема да ја наметне. Често, детето кое ќе почувствува сочувство и прифаќање од страна на родителите, презема одговорност откако ќе се жали или на краток рок ќе се откаже од задачата, а потоа се враќа и продолжува да работи. Искрени коментари на родителите од типот: “А ти да не го направи тоа, што би било тогаш? Ако тоа не е страшно, остави..” Или “Леле, тоа мора да е тешко и јас мразев да учам на памет”, често ги води децата за да сфатат дека само треба да направи и да се врати на работа со повеќе ентузијазам.
Продолжува на страна 3
Реалност наспроти перфекционизам
- Децата кои имаат впечаток дека никогаш не се доволно добри, дека 4ка е лоша оценка и “Зошто не доби 5, толку блиску беше?” ќе завршат или како перфекционисти или целосно ќе ја изгубат мотивацијата за учење и работа , бидејќи “и онака нема да бидат доволно добри.” Иако се перфекционисти и честопати успешни во училиште, тоа не е добар избор, бидејќи никогаш не се задоволни со својот успех -никогаш не им е совршено и перфекционизмот е карактеристика која често води подоцна во во животот до депресија.
Помош е кога на детето ќе му дадеме алатки кои можат да му помогнат
- Детето треба да научи како да ги решава проблемите, како да анализира, како да извлекува заклучоци, што бара повеќе време од едноставно давање конечни решенија. Но, тоа е начин како детето ќе научи само да ги решава своите домашни задачи и да научи како темелно да учи. Тоа ќе научи дека учењето е процес, во кој може да почувствува интерес, љубопитност, задоволство во откривањето на непознатото и успехот. Сето ова, детето го губи ако му се даваат готови решенија. Успех веќе не е на детето, туку на родителот, а на детето му остануваат само фрустрации и чувство на неспособност. Сето она што го прави, губи на значењето и влегува во категоријата на здодевни работи кои не ги сака или не ги разбира. Кога родителите му помагаат на детето, важно е да знаат за кого го прават тоа. Често помошта е сведена на демонстрација на родителско знаење или на дуел помеѓу двајцата родители – кој е во право и чии начини на решавање се точни. Тогаш детето се чувствува исклучено и ќе избегнува да побара помош во наредните ситуации, тогаш кога таа ќе му биде потребна. Многу е подобро кога родителот ќе му се приближи на детето како партнер во решавањето на проблемот, кога на детето му поставува прашања кои ќе му помогнат да најде решение, кога ќе му понуди начини на кои детето може да истражува и кога му укажува на значајни точки во кои тоа може да согледа каде лежи решението или грешката која му се провлече.
Примерот вреди повеќе од зборови
- Децата кои сакаат да учат, обично живеат во домови во кои знаењето се цени, во кои родителите дозволуваат да се поставуваат прашања, искажуваат различни мислења и се води интелектуална дебата. Такви родители сакаат кога детето бара одговори, кога бара објаснувања, дава свое поинакво мислење. Тие прават разлика помеѓу дискусија и караница, ценат добар аргумент без оглед на тоа дали самите го смислиле или до него дошло детето. Тие со децата ги посетуваат музеите, уметнички галерии, ботанички и зоолошки градини и други места, каде што можат да научат нови работи. Децата растат во интелектуално стимулативна средина и родителите кои читаат, присуствуваат на собири на возрасните на кои слушаат интересни дискусии, каде самите можат да ги изложат своите ставови и да бидат сериозно сослушани.
Помогнете му на детето да стекне здрави работни навики
Продолжува на страна 4
- Со работни навики никој не е роден. Како што сите без мака или размислување наутро ги мијат со четка забите и го мијат лицето, така е можно да се стекнат и работни навики кои го прават вршењето на работата полесно, без мака. Што е најважно, како што самото име кажува, да се стекне навика претпоставува повторување во исто време на исто место. На детето му е потребна помош да воспостави ред во времето за учење. За тоа треба да се обезбеди место за учење, да се усвои ритам на работа со неколку кратки паузи и да се наградува по секоја завршена работа, како на пример, излез со пријателите, играње видео игри или забава со своите родители. Навика на повторување по училиште и секојдневно учење малку му помага на детето да остане успешно во училиштето и кога материјалот станува се потежок и пообемен, а испрашувањето во училиштето поретко.
Поттикнувајте учење со разбирање
- Учење напамет го прави учењето на било каков материјал, како учење на телефонскиот именик. И тоа е здодевно, тешко и бесполезно. Охрабрете го вашето дете да поставува прашања за тоа зошто е тоа така, како до тоа дојде и да најде значење во она што тоа го учи. Треба да им се помогне да пронајдат корисност од информациите што ги учат, какво значење има со секојдневното искуство. Секако, ова значи дека тие ги напаѓаат врските, а родителот е само некој кој им помага, некој кој ги поттурнува, мотивира кога ќе заглават за повторно да го пуштат да продолжи натаму. Учењето не треба да биде ограничено само на училиште или со домашната задача, учењето е континуиран дел од нашите животи. Светот околу нас е полн со можности за учење и ако ги користиме заедно со своите деца, на децата им нудиме да бидат активни и нивната љубопитност и заклучување да остане будно.
Избегнете привлекување на внимание со оценка
- Важно е децата редовно да уживаат во друштвото и вниманието на родителите. Поради презафатеност, притисокот на други обврски, но и чувството дека децата се веќе големи и можат сами, родителите често немаат навика да се дружат со своето дете. Детето може да биде повеќе време само, но тоа сè уште бара внимание на родителите и кога ќе добие пониска оценка. Родителската грижа многу се чувствува без оглед дали таа е позитивна (во смисол на грижа и поддршка) или негативна (во однос на критикување, приговор и барање да се интензивира работата, па и контрола). Ако детето нема внимание почнува несвесно да бара внимание со добивање повеќе лоши оценки. Кај децата е правило “подобро негативно внимание од ништо.” И оттука произлегуваат многу лоши навики. Некои родители добро учат со детето, квалитетно го поттикнуваат детето да работи, но детето сѐ уште не прави ништо ако родителите не седат до него / неа. Тие се често момчиња – тинејџери кои, кога има проблем, му помагаат во совладување математика и физика, премногу зафатените родители. Со оглед на фактот дека им недостасуваат, најблиските караниците стануваат сѐ почести. Првото правило ќе биде – одржувајте заеднички активности со детето сѐ додека детето не се согласи со нив, да се има нешто постојано и тоа време да се користи само за заедничко дружење, никако за критика или испрашување.
Не е училиштето сè во животот
Продолжува на страна 5
- Честа грешка на родителите е тоа што на училиштето му даваат преголема важност. Децата секој ден ги прашуваат што се случувало во училиште, но одговорите се исклучиво фокусирани на оценка и достигнување. А во училиште се случуваат многу нешта, пријатели, заљубување, односи со наставниците, интересни или здодевни часови … Исто така, тука се и игрите и настаните со врсници надвор од училиштето. За сето ова децата сакаат да зборуваат, ако нивните родители би ги слушале со интерес и без проценување. Ако родителите ги интересира само успехот, тие мислат, “Воопшто не се грижат за мене, само сакаат да знаат кои оценки ги добив.” Да се задржи довербата и добар однос со детето, важно е да се предвиди дека тие имаат живот и надвор од училиштето и оценките. Не е секогаш точна родителската претпоставка “добри оценки = сè е во ред.” Односот на доверба со детето, ќе се одржи преку случајни и навидум безначајни разговори за игри или подоцна за музика и филмови. Тоа е начин да се задржи доверба која ќе му помогне на детето да дојде тогаш кога ќе биде потребен “сериозен” разговор или ќе му биде потребна помош кога е во неволја. Слушајќи ги “обичните” теми на детето му покажуваме дека се грижиме за него и тоа се доживува дека вреди и дека родителот е заинтересиран за него / неа, па така ќе има доверба да дојде за помош кога тоа е навистина важно.
За Кукурику.Мк педагог Виолета Крстевска Васиќ